EOS-05 Satellite : भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था अर्थात इस्रोने (ISRO) पुन्हा एकदा मोठे यश मिळवले आहे. शुक्रवारी, ४ सप्टेंबर रोजी पहाटे २ वाजून ५५ मिनिटांनी श्रीहरिकोटा येथून GSLV-F17 रॉकेटद्वारे EOS-05 अर्थ ऑब्झर्वेशन उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण करण्यात आले. सुमारे २७.५ तासांच्या उलटगणतीनंतर हेवी-लिफ्ट GSLV रॉकेटने मुसळधार पावसात दुसऱ्या लॉन्च पॅडवरून उड्डाण केले. त्यानंतर उपग्रहाला निर्धारित कक्षेत यशस्वीपणे स्थापित करण्यात आले.

EOS-05 भारतासाठी गेमचेंजर का?

सुमारे २,३६७ किलो वजनाचा आणि १० वर्षे कार्यरत राहण्याची क्षमता असलेला EOS-05 उपग्रह जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमध्ये पाठवण्यात आला आहे. या उपग्रहामुळे भारताला जिओ-इमेजिंग क्षमतेत मोठी झेप घेता येणार आहे. भूस्थिर कक्षेतून भारतीय उपखंडाचे वारंवार निरीक्षण करता येणार असल्याने हा उपग्रह भारताची ‘अंतराळातील तिसरी नजर’ ठरणार आहे.

दर अर्ध्या तासाला मिळणार छायाचित्रे –

EOS-05 एकाच भागाची वारंवार छायाचित्रे घेऊ शकतो. सामान्य परिस्थितीत सुमारे ३० मिनिटांच्या अंतराने, तर गरजेनुसार ५ मिनिटांपर्यंतच्या अंतराने निरीक्षण करण्याची क्षमता असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे हवामान, शेती आणि आपत्ती व्यवस्थापनासाठी रिअल-टाइम किंवा जवळपास रिअल-टाइम माहिती मिळवणे अधिक सोपे होईल.

चक्रिवादळ, पूर, भूस्खलन, हिमस्खलन, ढगफुटी आणि जंगलातील आगीसारख्या आपत्तींच्या वेळी परिस्थितीचा वेगाने आढावा घेऊन मदत आणि बचावकार्याचे नियोजन करण्यास याचा उपयोग होऊ शकतो. शेतकऱ्यांसाठीही पिके, शेती आणि हवामानाशी संबंधित निरीक्षणांमध्ये या उपग्रहाचा फायदा होऊ शकतो.

चीन-पाकिस्तानवरही नजर?

या उपग्रहाच्या इमेजिंग आणि सतत निरीक्षण क्षमतेचा सीमा सुरक्षेसाठीही उपयोग होण्याची शक्यता आहे. LAC आणि LoC परिसरातील हालचाली, पायाभूत सुविधा आणि लष्करी बांधकामांवर लक्ष ठेवण्यासाठी उपग्रहातून मिळणारी माहिती महत्त्वाची ठरू शकते. घुसखोरी किंवा सीमेवरील संशयास्पद हालचालींचे निरीक्षण करण्यासाठीही ही क्षमता सुरक्षा यंत्रणांना मदत करू शकते.

हिंद महासागरातील जहाजांची हालचाल, समुद्री गतिविधी आणि रणनीतिक हालचालींच्या निरीक्षणातही EOS-05 उपयुक्त ठरण्याची अपेक्षा आहे. त्यामुळे भारताची अंतराळातून होणारी निगराणी क्षमता आणखी मजबूत होणार आहे.

अमेरिका, चीन, रशियाच्या पंक्तीत भारत

इस्रोच्या माहितीनुसार EOS-05 हा भू-तुल्यकालिक कक्षेत कार्य करणारा भारताचा महत्त्वाचा जिओ-इमेजिंग उपग्रह आहे. इस्रोचे अध्यक्ष डॉ. व्ही. नारायणन यांनी मिशन यशस्वी झाल्यानंतर सर्व उड्डाण मापदंड योग्य राहिल्याचे सांगत EOS-05 अचूक कक्षेत स्थापित झाल्याचे स्पष्ट केले.

या यशामुळे जिओ-इमेजिंग उपग्रहांची क्षमता असलेल्या अमेरिका, चीन, रशिया, जपान, युरोप आणि दक्षिण कोरियासारख्या देशांच्या पंक्तीत भारताची क्षमता आणखी बळकट झाली आहे. विशेष म्हणजे, हे यश भारताच्या आगामी मानवी अंतराळ मोहिमांसाठीही महत्त्वाचे मानले जात आहे. पुढील काळात विविध मोहिमांनाही याचा फायदा होऊ शकतो.