Election Voting Ink : भारतीय लोकशाहीच्या प्रत्येक मतदान प्रक्रियेत एक छोटीशी पण अत्यंत महत्त्वाची खूण असते. डाव्या हाताच्या तर्जनी बोटावर लावलेली जांभळी-काळी शाई. ही शाई मतदाराने मतदान केल्याचा पुरावा देते आणि बनावट किंवा दुबार मतदान रोखण्यासाठी निवडणूक आयोगाची मुख्य सुरक्षा कवच ठरते. इंडेलिबल इंकची सुरुवात आणि उद्देश 1962 पासून, म्हणजेच भारताच्या तिसऱ्या सार्वत्रिक निवडणुकीपासून, मतदारांच्या बोटावर ही इंडेलिबल इंक (पक्की/अमिट शाई) लावण्याची प्रथा सुरू झाली. या शाईमुळे एकदा मतदान केलेल्या व्यक्तीला पुन्हा मतदान करता येत नाही, असा निवडणूक आयोगाचा दावा आहे. ही शाई त्वचेवर १५ ते २० दिवसांपर्यंत दिसत राहते आणि साबण, पाणी, तेल किंवा इतर कोणत्याही साधारण पद्धतीने सहज पुसली जात नाही. एकमेव उत्पादक: मैसूर पेंट्स अँड वॉर्निश लिमिटेड (MPVL) या खास शाईचे उत्पादन फक्त आणि फक्त एकाच कंपनीकडून होते. मैसूर पेंट्स अँड वॉर्निश लिमिटेड (MPVL). ही कंपनी कर्नाटक सरकारची आहे आणि मैसूर शहरात स्थित आहे.या कंपनीची स्थापना १९३७ मध्ये नलवाडी कृष्णराज वाडियार (म्हैसूरचे महाराज) यांनी मैसूर लॅक अँड पेंट वर्क्स लिमिटेड या नावाने केली. १९४७ मध्ये स्वातंत्र्यानंतर सरकारने कंपनी ताब्यात घेतली आणि नाव बदलून मैसूर लाल अँड पेंट्स लिमिटेड केले. १९८९ मध्ये वॉर्निश उत्पादन सुरू झाल्यावर नाव मैसूर पेंट्स अँड वॉर्निश लिमिटेड असे अंतिम रूप दिले गेले. 1962 मध्ये नॅशनल फिजिकल लॅबोरेटरी (NPL) आणि नॅशनल रिसर्च डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन (NRDC) यांच्या सहकार्याने ही इंडेलिबल इंक तयार करण्याचे परवानगी या कंपनीला देण्यात आली. तेव्हापासून आजपर्यंत (६०+ वर्षे) ही कंपनीच भारतातील सर्व निवडणुकांसाठी ही शाई पुरवते. शाईची निर्मिती आणि गोपनीयता ही शाई मुख्यतः सिल्व्हर नायट्रेट (Silver Nitrate) या रसायनावर आधारित असते, जे त्वचेच्या केराटिनशी बांधले जाते आणि UV प्रकाशात रंग दिसू लागतो. शाईची नेमकी रेसिपी आणि उत्पादन प्रक्रिया अत्यंत गोपनीय ठेवली जाते. फक्त MPVL लाच याचे उत्पादन करण्याचा परवाना आहे. किंमत आणि वापर एक सामान्य १० मिलीची बाटली (व्हायल) असते. या एका बाटलीतून सुमारे ७०० मतदारांच्या बोटावर शाई लावता येते. अलीकडील निवडणुकांमध्ये (उदा. २०२४ लोकसभा) एका बाटलीची किंमत सुमारे १७४ रुपये इतकी आहे (मागील काही वर्षांत सिल्व्हर नायट्रेटच्या किंमतीमुळे वाढ झाली). जुनी काही बातम्यांनुसार १० मिलीची बाटली १२७ रुपये असल्याने १ मिलीची किंमत १२.७ रुपये अशी गणना केली जायची, पण वास्तविक किंमत आता बदलली आहे. जागतिक महत्त्व आणि निर्यात MPVL फक्त भारतासाठीच नाही तर जगातील २५ ते ३५+ देशांना ही इंडेलिबल इंक निर्यात करते. यात थायलंड, सिंगापूर, नायजेरिया, मलेशिया, दक्षिण आफ्रिका, कंबोडिया, अफगाणिस्तान, घाना, नेपाळ, कॅनडा, मालदीव असे अनेक देश समाविष्ट आहेत. नवीन लोकशाही असलेल्या देशांसाठी ही शाई अत्यंत उपयुक्त ठरते.
