New labour code : केंद्र सरकारने जाहीर केलेल्या चार नवीन कामगार संहिता (लेबर कोड्स) २१ नोव्हेंबरपासून प्रभावी झाल्या आहेत. या व्यापक कामगार सुधारणांमध्ये अनेक महत्त्वाचे आणि दूरगामी बदल करण्यात आले आहेत. यातील एक उल्लेखनीय बदल म्हणजे ग्रॅच्युइटी मिळण्यासाठी असलेल्या सेवेच्या कालावधीत झालेली कपात. या बदलामुळे, आता कर्मचाऱ्यांना केवळ एका वर्षानंतरच ग्रॅच्युइटीचा लाभ मिळणार आहे, जो आजवर ५ वर्षांच्या सतत सेवेनंतर मिळत होता. प्रमुख बदल काय आहे? सध्याचा नियम: ग्रॅच्युइटीसाठी कर्मचाऱ्याला ५ वर्षांची सतत सेवा पूर्ण करणे अनिवार्य आहे. नवीन नियम: नव्या कामगार संहितेनुसार, ग्रॅच्युइटीसाठी पात्र होण्यासाठी केवळ एक वर्षाची सतत सेवा पुरेशी असेल. ‘निश्चित कालावधीच्या रोजगारा’साठी (Fixed Term Employment) विशेष तरतूद सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, ग्रॅच्युइटीसाठी १ वर्षाची पात्रता केवळ ‘निश्चित कालावधीच्या रोजगारा’ (Fixed Term Employment – FTE) अंतर्गत असलेल्या कर्मचाऱ्यांसाठी लागू होणार आहे. ‘FTE’ ला मिळणारे इतर लाभ: नवीन संहितेत निश्चित कालावधीच्या रोजगाराला प्रोत्साहन देण्यासाठी अनेक फायदे देण्यात आले आहेत: सामाजिक सुरक्षा: FTE कर्मचाऱ्यांना रजा लाभ (Leave Benefits), नियमन केलेले कामाचे तास (Regulated Working Hours) आणि वैद्यकीय लाभ (Medical Benefits) मिळणार आहेत. समान वेतन: FTE अंतर्गत काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांचे वेतन हे कायमस्वरूपी (Permanent) कर्मचाऱ्यांइतकेच असेल, जे किमान वेतनापेक्षा (Minimum Wages) जास्त असू शकते. यामुळे त्यांचे उत्पन्न आणि सामाजिक सुरक्षा लाभ वाढतील. औपचारिकीकरण: या बदलामुळे कंत्राटी (Contractual) रोजगार कायमस्वरूपी संरचनेत समाविष्ट होईल आणि नोकरीच्या बाजारपेठेत औपचारिकता (Formalisation) वाढेल. कंत्राटी कामगारांसाठी आरोग्य आणि सुरक्षा – नवीन कामगार सुधारणांनी कंत्राटी कामगारांच्या सामाजिक सुरक्षेवरही लक्ष केंद्रित केले आहे. सामाजिक सुरक्षा: मुख्य नियोक्ता (Principal Employer) कंत्राटी कामगारांना आरोग्य लाभ आणि सामाजिक सुरक्षा लाभ देईल. आरोग्य तपासणी: प्रतिबंधात्मक आरोग्यसेवेला प्रोत्साहन देण्यासाठी, कर्मचाऱ्यांसाठी वार्षिक आरोग्य तपासणी (Annual Health Check-up) मोफत असेल. नवीन नियम कधी लागू? ४ कामगार संहिता २१ नोव्हेंबरपासून लागू झाल्या असल्या तरी, ग्रॅच्युइटी आणि इतर लाभांशी संबंधित नवीन नियम हे निश्चित कालावधीच्या रोजगाराच्या संदर्भात तातडीने लागू झाले आहेत. या नियमांमुळे आता गिग वर्कर्स, महिला कामगार, तरुण कामगार, एमएसएमई कामगार, आयटी कामगार यांसारख्या विविध श्रेणीतील कर्मचाऱ्यांनाही सामाजिक सुरक्षा लाभांचे कवच मिळेल.
