Healthy Cooking Oils: निरोगी राहण्यासाठी संतुलित आहार आणि योग्य जीवनशैली महत्त्वाची असते. आपण रोजच्या स्वयंपाकात कोणते तेल वापरतो आणि त्याचे प्रमाण किती असते, याचाही आरोग्यावर परिणाम होतो. हृदयाच्या आरोग्याचा विचार करताना अनेक जण ऑलिव्ह ऑईल म्हणजेच जैतुनाच्या तेलाला प्राधान्य देतात. मात्र, हे तेल इतर तेलांच्या तुलनेत महाग असू शकते. त्यामुळे निरोगी राहण्यासाठी ऑलिव्ह ऑईलच वापरणे आवश्यक आहे का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो.

आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, तसे नाही. मोहरीचे तेल, शेंगदाणा तेल, सूर्यफूल तेल, सोयाबीन तेल आणि राइस ब्रान ऑईल हेही योग्य पर्याय ठरू शकतात. तेलातील चरबीचा प्रकार, त्याचा वापर आणि रोजच्या आहारातील एकूण प्रमाण या गोष्टी अधिक महत्त्वाच्या आहेत.

१. मोहरीचे तेल

भारतीय स्वयंपाकात मोहरीच्या तेलाचा वापर अनेक वर्षांपासून केला जातो. या तेलामध्ये मोनोअनसॅच्युरेटेड आणि पॉलीअनसॅच्युरेटेड फॅट्स असतात. संतृप्त चरबीच्या जागी असंतृप्त चरबीचा योग्य प्रमाणात वापर केल्यास रक्तातील खराब कोलेस्ट्रॉल कमी करण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, मोहरीच्या तेलातील फॅटी अॅसिडचे प्रमाण त्याची जात आणि उत्पादनानुसार बदलू शकते. त्यामुळे तेलाची गुणवत्ता तपासून आणि योग्य प्रमाणात त्याचा वापर करणे महत्त्वाचे आहे.

२. शेंगदाणा तेल

शेंगदाण्याच्या तेलात मोनोअनसॅच्युरेटेड फॅट्स असतात. यामध्ये ओलेइक अॅसिडसारखे फॅटी अॅसिडही आढळते. संतृप्त चरबीऐवजी या प्रकारच्या असंतृप्त चरबीचा वापर केल्यास खराब कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित ठेवण्यास मदत होऊ शकते. शेंगदाणा तेल भारतीय स्वयंपाकासाठी वापरता येते. मात्र, तेलाचे प्रमाण मर्यादित ठेवणे आवश्यक आहे. शेंगदाण्याची अॅलर्जी असलेल्या व्यक्तींनी तेल निवडताना डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

३. सूर्यफूल तेल

सूर्यफूल तेलामध्ये लिनोलिक अॅसिड नावाचे ओमेगा-६ फॅटी अॅसिड असते. संतुलित आहाराचा भाग म्हणून योग्य प्रमाणात या तेलाचा वापर करता येतो. संतृप्त चरबीऐवजी असंतृप्त चरबीचा वापर केल्यास हृदयाच्या आरोग्यासाठी फायदा होऊ शकतो. मात्र, सूर्यफूल तेल आरोग्यदायी आहे म्हणून त्याचा अतिवापर करणे योग्य नाही. आहारात इतर पोषक घटकांचाही समतोल राखणे गरजेचे आहे.

४. सोयाबीन तेल

सोयाबीनच्या तेलामध्ये पॉलीअनसॅच्युरेटेड फॅट्स असतात. त्यात लिनोलिक अॅसिडसह अल्फा-लिनोलेनिक अॅसिड नावाचे ओमेगा-३ फॅटी अॅसिडही असू शकते. संतृप्त चरबीच्या जागी असंतृप्त चरबीचा वापर करण्यासाठी हे तेल एक पर्याय ठरू शकते. मात्र, कोणतेही तेल निवडताना केवळ त्यातील एका पोषक घटकावर लक्ष केंद्रित न करता एकूण आहाराचा विचार करणे आवश्यक आहे.

५. राइस ब्रान ऑईल

तांदळाच्या कोंड्यापासून तयार होणाऱ्या राइस ब्रान ऑईलमध्ये असंतृप्त चरबी असते. यामध्ये काही प्रमाणात ओरीझॅनॉलसारखी नैसर्गिक संयुगेही आढळतात. संतुलित आहाराचा भाग म्हणून हे तेल वापरता येते. तेल निवडताना त्याची गुणवत्ता, स्वयंपाकाची पद्धत आणि घरातील प्रत्येकाची आहारविषयक गरज लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.

तेल निवडताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?

१. तेलाचे प्रमाण मर्यादित ठेवा : आरोग्यदायी तेलातही कॅलरी जास्त असतात. त्यामुळे तेलाचा अतिरेक टाळा.

२. तेल वारंवार गरम करू नका : तेल पुन्हा पुन्हा तापवल्याने त्यात हानिकारक संयुगे तयार होऊ शकतात. तळण्यासाठी वापरलेले तेल वारंवार पुन्हा वापरणे टाळा.

३. संतृप्त चरबीचा वापर कमी करा : तूप, लोणी आणि इतर संतृप्त चरबीयुक्त पदार्थांचा अतिरेक टाळा. त्यांच्या जागी योग्य प्रमाणात असंतृप्त चरबी असलेले पर्याय वापरता येतात.

४. केवळ जाहिरातींवर विश्वास ठेवू नका : तेलाची किंमत किंवा ब्रँडपेक्षा त्याची गुणवत्ता आणि वापराचे प्रमाण महत्त्वाचे आहे.

५. आहारात संतुलन राखा : भाज्या, फळे, कडधान्ये, संपूर्ण धान्ये आणि योग्य प्रमाणातील प्रथिने यांचाही आहारात समावेश करा.

एकूणच, हृदयाच्या आरोग्यासाठी महागडे ऑलिव्ह ऑईल वापरणे बंधनकारक नाही. मोहरी, शेंगदाणा, सूर्यफूल, सोयाबीन आणि राइस ब्रान तेल हेही योग्य पर्याय ठरू शकतात. मात्र, कोणतेही तेल अमर्याद प्रमाणात वापरणे आरोग्यासाठी फायदेशीर नाही. संतुलित आहार, नियमित शारीरिक हालचाल आणि योग्य जीवनशैली यांचा एकत्रित विचार करणे गरजेचे आहे.