Rice And Health: भारतीयांच्या रोजच्या जेवणात भाताला विशेष महत्त्व आहे. वरण-भात, आमटी-भात किंवा दहीभात असे अनेक पदार्थ आवडीने खाल्ले जातात. मात्र, सध्या वजन वाढण्याची आणि मधुमेहाची भीती असल्याने अनेकजण भात खाणे टाळतात. काहीजण तर आपल्या आहारातून भात पूर्णपणे काढून टाकतात. पण खरंच भात खाल्ल्याने वजन वाढते का? पांढरा भात खाल्ल्याने रक्तातील साखरेची पातळी वाढते का? भात खाणे आरोग्यासाठी नुकसानकारक आहे का? असे अनेक प्रश्न लोकांच्या मनात असतात. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, भात पूर्णपणे सोडण्याची गरज नाही. मात्र, तो किती प्रमाणात आणि कशासोबत खाल्ला जातो, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

शरीरासाठी कार्बोहायड्रेट का आवश्यक आहेत?

आपल्या शरीराला दिवसभर काम करण्यासाठी ऊर्जेची गरज असते. ही ऊर्जा मिळवण्यासाठी कार्बोहायड्रेट महत्त्वाची भूमिका बजावतात. मेंदू आणि स्नायूंचे काम सुरळीत सुरू राहण्यासाठीही कार्बोहायड्रेट आवश्यक असतात. भात, पोळी, ओट्स, दलिया आणि इतर धान्यांमधून शरीराला कार्बोहायड्रेट मिळतात. मात्र, आहारात कार्बोहायड्रेटचे प्रमाण खूप जास्त असणे किंवा त्याचे प्रमाण खूप कमी करणे, या दोन्ही गोष्टी आरोग्यासाठी योग्य नाहीत. त्यामुळे संतुलित आहार घेणे गरजेचे आहे.

पांढरा भात खाणे आरोग्यासाठी योग्य आहे का?

भात हा प्रामुख्याने कार्बोहायड्रेटचा स्रोत आहे. त्यातून शरीराला ऊर्जा मिळते. यामध्ये थोड्या प्रमाणात प्रथिने, व्हिटॅमिन बी समूहातील घटक आणि काही खनिजेही असतात. भात सहज पचणारा असल्याने अनेकांच्या रोजच्या आहारात त्याचा समावेश असतो. मात्र, पांढऱ्या तांदळावर प्रक्रिया करताना त्यावरील बाहेरील थर आणि चोकर काढले जातात. त्यामुळे ब्राऊन राइसच्या तुलनेत पांढऱ्या भातामध्ये फायबरचे प्रमाण कमी असते.

तसेच पांढऱ्या तांदळाच्या काही प्रकारांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स जास्त असतो. त्यामुळे असा भात खाल्ल्यानंतर रक्तातील साखरेची पातळी वेगाने वाढू शकते. विशेषतः मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी भाताचे प्रमाण आणि प्रकार याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

जास्त भात खाल्ल्याने कोणत्या समस्या उद्भवू शकतात?

भात खाणे चुकीचे नसले तरी त्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यास काही समस्या निर्माण होऊ शकतात.

1. रक्तातील साखर वाढणे : पांढरा भात जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास रक्तातील साखरेची पातळी वेगाने वाढू शकते. त्यामुळे मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी आहारात भाताचे प्रमाण नियंत्रित ठेवावे.

2. वजन वाढण्याची शक्यता : भाताचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यास शरीराला मिळणाऱ्या एकूण कॅलरीज वाढतात. शारीरिक हालचाली कमी असतील आणि शरीराला मिळणाऱ्या कॅलरीजपेक्षा खर्च होणाऱ्या कॅलरीज कमी असतील, तर वजन वाढण्याची शक्यता असते.

3. पोटाभोवती चरबी वाढणे : सतत जास्त कॅलरीज आणि रिफाइंड कार्बोहायड्रेट असलेले पदार्थ खाल्ल्यास वजन वाढण्यासोबतच पोटाभोवती चरबी जमा होण्याचा धोका वाढू शकतो.

4. फायबरची कमतरता : पांढऱ्या भातामध्ये फायबर कमी असते. आहारात फळे, भाज्या आणि डाळींचे प्रमाणही कमी असेल, तर शरीराला पुरेसे फायबर मिळत नाही.

वजन आणि शुगर नियंत्रणात ठेवण्यासाठी भात कसा खावा?

वजन कमी करण्यासाठी किंवा रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यासाठी भात पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही. त्याऐवजी आहारात काही बदल करणे फायदेशीर ठरू शकते. पांढऱ्या भाताऐवजी ब्राऊन राइस हा एक पर्याय ठरू शकतो. कारण त्यामध्ये फायबर आणि काही खनिजांचे प्रमाण तुलनेने अधिक असते. याशिवाय भातासोबत डाळ, हिरव्या भाज्या, कोशिंबीर, दही आणि प्रथिनेयुक्त पदार्थांचा समावेश करावा. त्यामुळे जेवण अधिक संतुलित होण्यास मदत होते.

थोडक्यात सांगायचे तर, भात हा स्वतःहून आरोग्यासाठी नुकसानकारक नाही. त्याचे प्रमाण, तांदळाचा प्रकार आणि खाण्याची पद्धत या गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत. संतुलित आहार आणि नियमित शारीरिक हालचाली यांची जोड दिल्यास भाताचाही आपल्या रोजच्या जेवणात समावेश करता येतो. मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी मात्र आपल्या आहाराचे प्रमाण डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने ठरवावे.