International Stuttering Awareness Day: मुलं बोलताना एखाद्या शब्दावर अडखळतात, एकच आवाज पुन्हा पुन्हा उच्चारतात किंवा बोलताना त्यांना अडचण येते, तेव्हा पालक अनेकदा मदत करण्याच्या हेतूने त्यांचं वाक्य पूर्ण करतात. काही जण मुलांना ‘हळू बोल’, ‘आधी विचार कर आणि मग बोल’ असंही सांगतात. मात्र, अशा गोष्टींमुळे मुलांवर बोलण्याचा दबाव वाढू शकतो. त्यामुळे मुलं बोलताना अडखळत असतील, तर त्यांना समजून घेणं, शांतपणे ऐकणं आणि बोलण्यासाठी पुरेसा वेळ देणं महत्त्वाचं आहे.

दरवर्षी २२ ऑक्टोबर रोजी आंतरराष्ट्रीय तोतरेपणा जागरूकता दिन (International Stuttering Awareness Day) साजरा केला जातो. तोतरेपणाबाबत जनजागृती करणे आणि तोतरेपणा असलेल्या व्यक्तींकडे समजूतदारपणे पाहण्यास प्रोत्साहन देणे, हा या दिवसाचा उद्देश आहे. यानिमित्ताने मुलांशी संवाद साधताना पालक आणि शिक्षकांनी कोणत्या सहा गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात, जाणून घेऊया.

१. मुलांचं बोलणं मध्येच थांबवू नका  (International Stuttering Awareness Day)

मुलं एखादा शब्द बोलताना अडखळत असतील, तर त्यांचं वाक्य स्वतः पूर्ण करू नका. त्यांना काय सांगायचं आहे, याचा अंदाज घेऊन उत्तर देण्याऐवजी त्यांना स्वतःचं वाक्य पूर्ण करण्यासाठी वेळ द्या. मुलांना आपलं म्हणणं मांडण्याची संधी मिळणं आवश्यक आहे. त्यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होऊ शकते.

२. ‘लवकर बोल’ किंवा ‘आधी विचार कर’ असं सांगू नका  (International Stuttering Awareness Day)

मुलं अडखळत बोलत असताना त्यांना वारंवार ‘हळू बोल’, ‘नीट बोल’ किंवा ‘आधी विचार कर, मग बोल’ असं सांगणं टाळा. अशा सूचनांमुळे मुलांना त्यांच्या बोलण्याबद्दल अधिक दबाव जाणवू शकतो. त्याऐवजी त्यांना शांतपणे आणि कोणतीही घाई न करता बोलू द्या. त्यांचं बोलणं कसं आहे, यापेक्षा ते काय सांगत आहेत, याकडे लक्ष द्या.

३. मुलांशी बोलताना सहज वागा    (International Stuttering Awareness Day)

मुलं बोलताना अडखळली, तरी त्यांच्या चेहऱ्याकडे सामान्यपणे पाहा आणि संवाद सुरू ठेवा. त्यांच्या बोलण्यामुळे अस्वस्थ झाल्यासारखे हावभाव करू नका. त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करणं किंवा अधीरता दाखवणं टाळा. मुलांना आपण जसे आहोत, तसे स्वीकारले जातोय, अशी भावना मिळणं महत्त्वाचं आहे.

४. स्वतः बोलण्याचा वेग थोडा कमी ठेवा

पालकांनी मुलांशी बोलताना घाई करू नये. प्रश्न विचारल्यानंतर मुलांना उत्तर देण्यासाठी पुरेसा वेळ द्यावा. स्वतःही शांतपणे आणि सहज बोलावं. यामुळे संवादासाठी पोषक वातावरण तयार होऊ शकतं. मात्र, मुलांना मुद्दाम एखाद्या विशिष्ट पद्धतीने बोलण्यास भाग पाडू नये.

५. मुलांना स्वतःचं मत मांडण्याची संधी द्या

घरातील गप्पा, शाळेतील उपक्रम किंवा मित्रमैत्रिणींमधील संवाद अशा वेगवेगळ्या प्रसंगी मुलांना सहभागी होऊ द्या. तोतरेपणामुळे त्यांच्याऐवजी दुसऱ्यांनी उत्तर देणं किंवा त्यांना बोलण्यापासून दूर ठेवणं टाळा. मुलांना इतरांप्रमाणेच आपले विचार मांडण्याची संधी मिळाली पाहिजे.

६. मुलांची चेष्टा किंवा तुलना करू नका

मुलं बोलताना अडखळत असतील, तर त्यांच्या बोलण्याची नक्कल करणं, इतर मुलांशी तुलना करणं किंवा त्यावर वारंवार टिप्पणी करणं टाळा. अशा वागण्यामुळे मुलांना संकोच वाटू शकतो. त्याऐवजी घरात आणि शाळेत त्यांना सुरक्षित, प्रेमळ आणि सहकार्याचं वातावरण द्या. त्यांचं म्हणणं शांतपणे ऐका आणि त्यांच्या भावनांचा आदर करा.

तोतरेपणा असल्यास तज्ज्ञांचा सल्ला कधी घ्यावा?

प्रत्येक मुलाच्या बोलण्याच्या विकासाचा वेग वेगळा असतो. मात्र, मुलांचं बोलताना अडखळणं दीर्घकाळ सुरू राहिलं, त्यांना बोलण्याबद्दल त्रास वाटू लागला किंवा ते बोलणं टाळू लागले, तर बालरोगतज्ज्ञ किंवा स्पीच-लँग्वेज थेरपिस्ट यांचा सल्ला घ्यावा. मुलांच्या बोलण्याबद्दल पालकांना चिंता वाटत असेल, तरी तज्ज्ञांची मदत घेणं योग्य ठरतं.

जागरूकता आणि समजूतदारपणा महत्त्वाचा

आंतरराष्ट्रीय तोतरेपणा जागरूकता दिनानिमित्त तोतरेपणाबद्दल योग्य माहिती समजून घेणं आवश्यक आहे. मुलांना बोलताना अडचण येत असेल, तर त्यांना दोष देण्याऐवजी समजून घेणं महत्त्वाचं आहे. प्रत्येक मुलाला आपलं म्हणणं मांडण्याचा अधिकार आहे. त्यांचं बोलणं पूर्ण होईपर्यंत संयमाने ऐकणं आणि त्यांना स्वीकारणं, हीच पालक व शिक्षकांची महत्त्वाची भूमिका आहे.