Vitamin D Day: शरीर निरोगी आणि मजबूत ठेवण्यासाठी व्हिटॅमिन D हे अत्यंत महत्त्वाचं जीवनसत्त्व आहे. हाडं मजबूत ठेवण्यासोबतच शरीरात कॅल्शियम शोषून घेण्याच्या प्रक्रियेत व्हिटॅमिन D महत्त्वाची भूमिका बजावतं. स्नायूंचं कार्य आणि रोगप्रतिकारशक्ती योग्य ठेवण्यासाठीही त्याची गरज असते. सूर्यप्रकाश हा व्हिटॅमिन D मिळवण्याचा एक महत्त्वाचा नैसर्गिक स्रोत आहे. त्यामुळे अनेक जण रोज काही वेळ उन्हात बसतात. मात्र, असं असूनही शरीरात व्हिटॅमिन D ची कमतरता असू शकते.

२ नोव्हेंबर रोजी व्हिटॅमिन D डे साजरा केला जातो. या दिवसाचा उद्देश लोकांमध्ये व्हिटॅमिन D च्या कमतरतेबाबत आणि त्याच्या महत्त्वाबाबत जागरूकता निर्माण करणं हा आहे. केवळ उन्हात बसणं पुरेसं नसून सूर्यप्रकाश मिळण्याची पद्धत, आहार आणि जीवनशैली यांचाही शरीरातील व्हिटॅमिन D च्या पातळीवर परिणाम होतो.

१. खिडकीच्या काचेतून येणारं ऊन पुरेसं नसतं

सूर्यप्रकाशातील UVB किरणांच्या मदतीने त्वचेमध्ये व्हिटॅमिन D तयार होतं. मात्र, खिडकीच्या काचा या किरणांना मोठ्या प्रमाणात अडवतात. त्यामुळे बंद खिडकीजवळ बसून ऊन घेतल्याने शरीरात पुरेसं व्हिटॅमिन D तयार होत नाही. नैसर्गिक सूर्यप्रकाशात बाहेर वेळ घालवणं अधिक उपयुक्त ठरू शकतं. मात्र, किती वेळ उन्हात राहायचं हे प्रत्येकाच्या त्वचेचा प्रकार, भौगोलिक ठिकाण आणि इतर घटकांवर अवलंबून असतं. सूर्यप्रकाश घेताना त्वचेचं संरक्षण करणंही महत्त्वाचं आहे.

२. कपड्यांमुळे त्वचेला मिळणारा सूर्यप्रकाश कमी होतो

बाहेर जाताना शरीराचा बहुतांश भाग कपड्यांनी झाकलेला असल्यास त्वचेवर थेट सूर्यप्रकाश कमी पडतो. त्यामुळे त्वचेमध्ये व्हिटॅमिन D तयार होण्याची प्रक्रिया मर्यादित होऊ शकते. मात्र, व्हिटॅमिन D मिळवण्यासाठी असुरक्षित पद्धतीने उन्हात राहणं योग्य नाही. सूर्यप्रकाश घेताना त्वचेच्या सुरक्षिततेची काळजी घेणं आवश्यक आहे.

३. घरात जास्त वेळ राहण्याची सवय

आज अनेक जण वर्क फ्रॉम होम करतात किंवा दिवसभर कार्यालयात काम करतात. त्यामुळे त्यांचा बहुतांश वेळ घरात किंवा बंद जागेत जातो. बाहेर जाणं आणि नैसर्गिक सूर्यप्रकाश मिळणं कमी झाल्यास व्हिटॅमिन D ची कमतरता होण्याचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे दैनंदिन जीवनशैलीत संतुलन ठेवणं महत्त्वाचं आहे.

४. त्वचेचा रंगही ठरतो महत्त्वाचा

त्वचेमध्ये असणारं मेलॅनिन हे नैसर्गिक रंगद्रव्य सूर्याच्या UV किरणांपासून संरक्षण देतं. गडद त्वचेमध्ये मेलॅनिनचं प्रमाण तुलनेने जास्त असतं. त्यामुळे समान प्रमाणात सूर्यप्रकाश मिळाल्यास गडद त्वचेमध्ये व्हिटॅमिन D तयार होण्याची प्रक्रिया काहीशी कमी होऊ शकते. त्यामुळे त्वचेचा रंग हा देखील व्हिटॅमिन D च्या पातळीवर परिणाम करणारा एक घटक आहे.

५. आहारात व्हिटॅमिन D असणारे पदार्थ नसणे

सूर्यप्रकाशासोबतच आहारातूनही व्हिटॅमिन D मिळतं. मात्र, नैसर्गिक स्वरूपात हे जीवनसत्त्व असणारे पदार्थ तुलनेने कमी आहेत. आहारात त्यांचा समावेश नसल्यास कमतरतेचा धोका वाढू शकतो.

आहारात पुढील पदार्थांचा समावेश करता येतो:

– अंड्याचा पिवळा बलक
– सॅल्मन आणि टूना यांसारखे फॅटी फिश
– व्हिटॅमिन D मिसळलेलं दूध
– UV किरणांद्वारे प्रक्रिया केलेली मशरूम

व्हिटॅमिन D च्या कमतरतेची लक्षणं कोणती?

सुरुवातीला व्हिटॅमिन D ची कमतरता असल्याची स्पष्ट लक्षणं दिसतीलच असं नाही. मात्र, कमतरता अधिक असल्यास हाडांमध्ये वेदना, स्नायूंमध्ये अशक्तपणा किंवा वेदना आणि सतत थकवा जाणवू शकतो. अशी लक्षणं दिसल्यास स्वतःहून निष्कर्ष न काढता डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

कमतरता तपासण्यासाठी कोणती चाचणी करतात?

शरीरातील व्हिटॅमिन D ची पातळी तपासण्यासाठी डॉक्टर 25-हायड्रॉक्सी व्हिटॅमिन D म्हणजेच 25(OH)D ही रक्तचाचणी करण्याचा सल्ला देतात. या चाचणीमुळे शरीरातील व्हिटॅमिन D ची स्थिती समजण्यास मदत होते. मात्र, प्रत्येकाने विनाकारण ही चाचणी करण्याची गरज नसते. वय, लक्षणं, आहार आणि आरोग्याची स्थिती लक्षात घेऊन डॉक्टर तपासणी सुचवतात.

डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय सप्लिमेंट घेऊ नका

व्हिटॅमिन D हे फॅटमध्ये विरघळणारं जीवनसत्त्व आहे. त्यामुळे त्याचं प्रमाण शरीरात जास्त झाल्यास आरोग्यावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो. दीर्घकाळ गरजेपेक्षा जास्त व्हिटॅमिन D घेतल्यास रक्तातील कॅल्शियमचं प्रमाण वाढू शकतं. याचा किडनीसह शरीरातील इतर अवयवांवरही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे स्वतःहून जास्त डोसच्या गोळ्या किंवा सॅशे घेऊ नयेत. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच सप्लिमेंट घ्यावं.

थोडक्यात, व्हिटॅमिन D मिळवण्यासाठी केवळ उन्हात बसणं पुरेसं नाही. योग्य आहार, संतुलित जीवनशैली, सुरक्षित सूर्यप्रकाश आणि गरजेनुसार वैद्यकीय तपासणी या गोष्टींकडे लक्ष देणं महत्त्वाचं आहे.