Tech Neck: आज मोबाईल, लॅपटॉप आणि टॅबलेट आपल्या दैनंदिन आयुष्याचा महत्त्वाचा भाग बनले आहेत. मात्र तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर आरोग्यासाठी काही समस्या निर्माण करू शकतो. सतत मान खाली झुकवून मोबाईल किंवा लॅपटॉप पाहण्यामुळे मान, खांदे आणि पाठीवर ताण येतो. या समस्येला ‘टेक नेक’ किंवा ‘टेक्स्ट नेक’ असे म्हटले जाते.

सामान्य स्थितीत आपल्या डोक्याचे वजन साधारण 4.5 ते 5 किलो असते. मात्र स्क्रीन पाहताना मान पुढे आणि खाली झुकल्यास मानेच्या मणक्यावरचा ताण मोठ्या प्रमाणात वाढतो. काही अभ्यासांमध्ये 45 अंशांपर्यंत मान झुकवल्यास मानेवर सुमारे 22 किलोपर्यंतचा भार पडू शकतो, असे नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे सतत चुकीच्या पोझिशनमध्ये मोबाईल वापरल्यास मान आणि मणक्याशी संबंधित त्रास होण्याची शक्यता वाढू शकते.

लहान वयातही समस्या वाढण्याचा धोका

मोबाईलचा अतिवापर फक्त प्रौढांसाठीच चिंतेचा विषय नाही. लहान वयातील मुलांमध्येही सतत स्क्रीनकडे पाहण्यामुळे चुकीची बसण्याची सवय लागू शकते. त्यामुळे मान आणि पाठीच्या स्नायूंवर ताण येऊ शकतो. दीर्घकाळ चुकीच्या पोझिशनमध्ये राहिल्यास मणक्याशी संबंधित समस्या निर्माण होण्याचा धोका वाढू शकतो.

‘टेक नेक’ची कोणती लक्षणे दिसू शकतात?

मानेच्या मागील बाजूस दुखणे किंवा जडपणा जाणवणे, खांदे आणि पाठीच्या वरच्या भागात ताण येणे, वारंवार डोकेदुखी होणे, हात किंवा बोटांमध्ये मुंग्या येणे किंवा बधिरता जाणवणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. अशी लक्षणे वारंवार जाणवत असतील किंवा वाढत असतील तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.

मोबाईल वापरताना मान कशी ठेवावी?

मोबाईल खाली धरून मान झुकवण्याऐवजी तो शक्यतो डोळ्यांच्या पातळीच्या जवळ ठेवावा. लॅपटॉप वापरताना स्क्रीन योग्य उंचीवर ठेवणे आणि बसण्याची पोझिशन योग्य ठेवणे महत्त्वाचे आहे. बराच वेळ एकाच स्थितीत बसणे टाळावे. मध्येच उठून शरीराची हालचाल करणे आणि मान, खांदे व हातांचे हलके स्ट्रेचिंग करणे उपयोगी ठरू शकते.

20-20-20 नियम लक्षात ठेवा

स्क्रीनकडे सतत पाहण्यामुळे डोळ्यांवरही ताण येऊ शकतो. त्यामुळे 20 मिनिटांनी स्क्रीनपासून थोडा वेळ नजर हटवावी आणि सुमारे 20 फूट अंतरावरील वस्तूकडे किमान 20 सेकंद पाहावे. यामुळे डोळ्यांना विश्रांती मिळण्यास मदत होऊ शकते.

झोपेवरही होऊ शकतो परिणाम

रात्री किंवा अंधाऱ्या खोलीत दीर्घकाळ मोबाईल पाहण्यामुळे झोपेच्या वेळेवर परिणाम होऊ शकतो. स्क्रीनचा प्रकाश शरीराच्या नैसर्गिक झोप-जागेपणाच्या चक्रावर परिणाम करू शकतो. त्यामुळे झोपण्यापूर्वी स्क्रीनचा वापर कमी करणे चांगले.

मोबाईल आणि इतर गॅझेट्स आपल्या सोयीसाठी आहेत. त्यामुळे त्यांचा वापर करताना योग्य पोझिशन, नियमित ब्रेक आणि संतुलित स्क्रीन टाइम याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. मानदुखी, मुंग्या, बधिरता किंवा इतर त्रास सतत जाणवत असल्यास स्वतःहून उपचार करण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.