Rabies Awareness: कुत्रा चावणं ही साधी गोष्ट समजून दुर्लक्ष करण्यासारखी नाही. विशेषतः कुत्रा किंवा इतर संशयित प्राण्याने चावा घेतला असेल, तर रेबीजचा धोका लक्षात घेऊन तातडीने योग्य उपचार घेणं गरजेचं आहे. दरवर्षी 28 सप्टेंबरला जागतिक रेबीज दिन साजरा केला जातो. या दिवसाचा उद्देश रेबीजपासून बचाव आणि प्राण्यांच्या चाव्यानंतर योग्य उपचारांबाबत लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणं हा आहे.

कुत्रा चावल्यानंतर अनेकदा घरातले उपाय आधी केले जातात. जखमेवर हळद, चुना, मिरची, तेल, माती किंवा इतर पदार्थ लावले जातात. मात्र, अशा उपायांमुळे रेबीजचा विषाणू नष्ट होत नाही. उलट मिरची, चुना किंवा इतर त्रासदायक पदार्थ जखमेवर लावल्याने त्वचेला इजा आणि संसर्गाचा धोका वाढू शकतो. WHO देखील जखमेवर मिरची, आम्ल किंवा क्षारांसारखे पदार्थ न लावण्याचा सल्ला देते.

सर्वात आधी जखम धुवा  (Rabies Awareness)

कुत्रा चावल्यानंतर सर्वात महत्त्वाचं काम म्हणजे जखम ताबडतोब साबण आणि वाहत्या पाण्याने व्यवस्थित धुणं. जखम किमान 15 मिनिटे चांगली धुवावी. साबण उपलब्ध नसेल, तर भरपूर वाहत्या पाण्याने जखम स्वच्छ करावी. ही प्राथमिक काळजी रेबीजचा धोका कमी करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. जखम धुतल्यानंतर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने योग्य अँटीसेप्टिक, उदाहरणार्थ पोविडोन-आयोडीन, वापरलं जाऊ शकतं. मात्र, अँटीसेप्टिक लावणं हे रेबीजच्या लसीकरणाला पर्याय नाही.

जखम घट्ट बांधू नका  (Rabies Awareness)

कुत्रा चावल्यानंतर जखम स्वतःहून घट्ट बांधणं किंवा लगेच टाके घालून घेणं टाळावं. जखमेची खोली, जागा आणि परिस्थिती पाहून डॉक्टर टाके आवश्यक आहेत की नाही हे ठरवतात. काही जखमांना विशेष उपचारांची गरज असू शकते.

झाडफुंक किंवा घरगुती उपायांवर अवलंबून राहू नका  (Rabies Awareness)

कुत्रा चावल्यानंतर झाडफुंक, अंगारा किंवा इतर पारंपरिक उपाय करत बसल्याने वैद्यकीय उपचारांना उशीर होऊ शकतो. रेबीजची लक्षणं सुरू झाल्यानंतर हा आजार अत्यंत गंभीर आणि जवळपास नेहमीच प्राणघातक ठरतो. मात्र, योग्य वेळी उपचार सुरू केल्यास रेबीजपासून बचाव करता येतो.

डॉक्टरांकडे जाणं का गरजेचं?  (Rabies Awareness)

कुत्र्याच्या चाव्यामुळे त्वचा फाटली असेल, ओरखडा आला असेल किंवा लाळ जखमेवर लागली असेल, तर डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणं महत्त्वाचं आहे. जखमेच्या प्रकारानुसार डॉक्टर रेबीजची लस, रेबीज इम्युनोग्लोब्युलिन, टिटॅनसची लस किंवा इतर उपचारांची गरज आहे का हे ठरवतात. कुत्रा पाळीव आहे आणि त्याला रेबीजची लस दिलेली आहे, तरीही चावा लागल्यास स्वतःहून निर्णय न घेता डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. शक्य असल्यास त्या कुत्र्याच्या लसीकरणाची माहिती डॉक्टरांना द्यावी.

लक्षात ठेवा

कुत्रा चावल्यावर हळद, चुना, मिरची, तेल किंवा माती लावणं हा रेबीजवरील उपचार नाही. जखम ताबडतोब 15 मिनिटे साबण आणि वाहत्या पाण्याने धुणं आणि त्यानंतर शक्य तितक्या लवकर वैद्यकीय मदत घेणं हीच महत्त्वाची पावलं आहेत. रेबीजच्या बाबतीत वेळ घालवणं धोकादायक ठरू शकतं.