कार चालवताना एअर कंडिशन (एसी) वापरणे ही अतिशय सामान्य गोष्ट आहे. परंतु काही विशिष्ट परिस्थितीत एसीचा वापर घातक ठरू शकतो. डेहराडूनमध्ये ताजं प्रकरण समोर आलं आहे. जिथे पार्क केलेल्या कारमध्ये एक पुरुष आणि एक महिला मृतावस्थेत आढळून आली. हे दोघेही एसी सुरू असलेल्या रस्त्याच्या कडेला उभ्या असलेल्या कारमध्ये झोपले होते आणि एसी गॅस आणि तापमानामुळे त्यांना जीव गमवावा लागल्याचे सांगण्यात येत आहे.

काय आहे प्रकरण –

ही घटना डेहराडूनच्या राजपूर भागात घडली. डेहराडूनमधील नागल वली रोडवर एक वॅगन आर उभी असून त्यात एक पुरुष आणि एक महिला बेशुद्ध अवस्थेत पडून असल्याची माहिती पोलिसांना नियंत्रण कक्षामार्फत मिळाली. माहिती मिळताच पोलीस घटनास्थळी पोहोचले तेव्हा महिला व पुरुष दोघेही मृतावस्थेत पडले होते. दोघेही वारंवार दारूचे सेवन करत असल्याचे प्राथमिक तपासात समोर आले आहे. घटनेच्या वेळी गाडीचे इंजिन सुरू होते. रात्री गाडीचा एसी सतत सुरू असल्याने गॅस आणि तापमानाचा परिणाम होऊन दोघांचा मृत्यू झाला. पोलिसांनी दोन्ही मृतदेह ताब्यात घेऊन पोस्टमार्टमसाठी पाठवले आहेत.

अशी घटना पहिल्यांदाच घडलेली नाही –

अशी घटना पहिल्यांदाच समोर आली नाही. याच वर्षी जून महिन्यात गाझियाबादमध्येही असाच एक प्रकार उघडकीस आला होता. त्यावेळी प्रल्हाद गढी येथील ट्रॅफिक सिग्नलजवळ 36 वर्षीय कॅब चालक त्याच्या वॅगनआर कारमध्ये मृतावस्थेत आढळून आला. पोलिसांनी सांगितले की, कॅब चालक कल्लू दुबे, रहिवासी, साहिबााबाद, याचा गुदमरून मृत्यू झाला. मद्यधुंद अवस्थेत तो एसी चालू ठेवून कारमध्ये झोपला होता. रात्रभर एसी सुरू असल्याने केबिनमध्ये गॅस भरला होता, त्यामुळे गुदमरून कॅब चालकाचा मृत्यू झाला.

नोएडामध्ये 2020 मध्ये अशीच एक घटना घडली होती. त्यादरम्यानही मद्यधुंद अवस्थेत एका 30 वर्षीय व्यक्तीने आपली कार बेसमेंटच्या पार्किंगमध्ये उभी करून एसी चालू करून झोपला होता. या प्रकरणातही पोलिसांनी मृत्यूचे कारण कारमधील गॅस आणि तापमान असल्याचे सांगितले होते. याशिवाय चेन्नईमध्येही अशीच एक घटना घडली होती.

एसी चालू असताना झोपेत असताना मृत्यू का होतो?

सामान्यतः असे दिसून येते की बहुतेक लोक त्यांच्या कार पार्क करून आणि एअर कंडिशनर चालू ठेवून झोपतात. एसी चालू असल्यामुळे लोक सर्व खिडक्या बंद ठेवतात, अशा स्थितीत कारच्या केबिनमध्ये गॅस जमा होणे सामान्य आहे. पण हा प्राणघातक वायू केबिनमध्ये कसा येतो हा सर्वात मोठा प्रश्न आहे. कारच्या इंजिनमधून उत्सर्जित होणाऱ्या विषारी वायूंमुळे, प्रामुख्याने कार्बन मोनॉक्साईडमुळे कारमध्ये बसलेल्या लोकांचा श्वास गुदमरू शकतो. हा वायू एसी व्हेंटमधून वाहनाच्या केबिनमध्ये येतो.

गाडीत बसलेली व्यक्ती झोपली असेल तर त्याला त्याची जाणीवही होत नाही आणि तुमच्या रक्तातील ऑक्सिजनची जागा कार्बन मोनोऑक्साइड घेते. त्यामुळे गुदमरून व्यक्तीचा मृत्यू होतो. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की जेव्हा एखाद्या व्यक्तीच्या शरीरात कार्बन मोनोऑक्साइड मोठ्या प्रमाणात भरले जाते तेव्हा त्याचा जलद मृत्यू होऊ शकतो कारण रक्त पेशी अचानक ऑक्सिजनपासून वंचित होतात.

शरीराच्या प्रत्येक पेशीला कार्य करण्यासाठी ऑक्सिजनची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती कार्बन मोनोऑक्साइडच्या संपर्कात येते तेव्हा हिमोग्लोबिनमध्ये असलेल्या ऑक्सिजनचे कार्बोक्सीहेमोग्लोबिनमध्ये रूपांतर होते ज्यामुळे पेशी निरुपयोगी बनतात आणि ऊतींचे कार्य थांबवते. ही स्थिती हायपोक्सिया म्हणून ओळखली जाते ज्यामुळे व्यक्तीमध्ये तीव्र डोकेदुखी, चक्कर येणे आणि भ्रमसारखी स्थिती होऊ शकते.

परंतु हे परिणाम तेव्हाच दिसून येतील जेव्हा ती व्यक्ती जागृत आणि जागरूक असेल. अशी परिस्थिती उद्भवल्यास गाडीतून उतरून तो त्वरीत मृत्यूपासून वाचू शकतो. परंतु, जेव्हा तो झोपलेला असतो किंवा दारूच्या प्रभावाखाली असतो तेव्हा त्याला हे समजत नाही की त्याच्या शरीरात एक शांत विष (silent poison) प्रवेश करत आहे ज्यामुळे त्याचा मृत्यू होऊ शकतो.

नशा आणि AC :

मद्यपान करणे आणि वाहन चालवणे नेहमीच धोकादायक असते, यामुळे अपघाताची शक्यता लक्षणीय वाढते. हे पूर्णपणे बेकायदेशीर असून त्यासाठी कठोर दंड आणि शिक्षेची तरतूद आहे. पण मद्यधुंद अवस्थेत गाडीची खिडकी बंद आणि एसी चालू ठेवून झोपणे काही कमी धोकादायक नाही. दारूच्या नशेत लोक गाडीत झोपतात, असे अनेकवेळा दिसून आले आहे. काही अनुचित घटना घडण्याच्या भीतीने किंवा गाडीत ठेवलेल्या वस्तू चोरीला गेल्याने लोक कारच्या खिडक्या पूर्णपणे बंद करतात. एसी व्हेंट्समधून कार्बन मोनोऑक्साइड कारच्या केबिनमध्ये प्रवेश केल्यावर मृत्यूस कारणीभूत ठरणारी ही भयानक परिस्थिती उद्भवते.

संरक्षण कसे करावे –

सर्वप्रथम, तुम्हाला हे माहित असले पाहिजे की पार्क केलेल्या कारमध्ये झोपणे कोणत्याही परिस्थितीत सुरक्षित नाही. पण जर आपत्कालीन परिस्थिती उद्भवली आणि तुम्हाला कारमध्ये झोपावे लागले तर कारची खिडकी पूर्णपणे बंद करू नका. जेणेकरून कारच्या केबिनमधून वायू बाहेर पडत राहतो आणि ऑक्सिजन आत येत राहतो. दारूच्या नशेत कधीही कारमध्ये झोपू नका, कारण ही सर्वात धोकादायक परिस्थिती आहे. बहुतांश घटनांमध्ये नशेत असताना लोकांचा मृत्यू झाल्याचे दिसून आले आहे. जर तो शुद्धीवर आला असता तर तो गुदमरल्यापासून जागा झाला असता, ज्यामुळे त्याचे प्राण वाचू शकले असते.