– हेमंत महाजन चीनचे रशिया आणि भारत या दोन्हीही राष्ट्रांशी सकारात्मक संबंध असल्यामुळे, पुतीन यांच्या भारतभेटीबाबत चीनची प्रतिक्रिया सावध आहे. चिनी सुरक्षावर्तुळात नवीन रशियन संरक्षण विक्री आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरणावर (उदा. एस-400, एसयू-57ई, आर-37एम, आणि झिरकॉन क्षेपणास्त्रांचा उल्लेख) लक्ष केंद्रित करून महत्त्वपूर्ण विश्लेषण केले जाते. पीपल्स लिबरेशन आर्मी (पीएलए) विरुद्ध प्रतिबंध म्हणून, एक एकात्मिक (Aए2/Aएडी) नेटवर्क तयार करण्यासाठी भारत घातक शस्त्रे मिळवत आहे, असा याचा अर्थ लावला जातो. अधिकृत भाष्य संयमित असले तरी, सार्वजनिक आणि विश्लेषकांची भावना अनेकदा चिंता दर्शवते. चीन-रशियाची मजबूत भागीदारी लक्षात घेता, काही निरीक्षक मॉस्कोच्या वचनबद्धतेवर प्रश्नचिन्ह उभे करतात आणि पुतीन कोणता खेळ खेळत आहेत? अशी विचारणा करतात. विश्लेषक आणि भाष्यकार या विकसित होत असलेल्या भारत-रशिया अक्षाला प्रतिसाद देण्यासाठी चीनने आपली लष्करी आणि राजनैतिक धोरणे मजबूत करण्याची आवश्यकता असल्याचे नमूद करतात. विशेषतः प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवर (एलएसी) चीनसोबतच्या लष्करी असमतोलावर मात करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या गंभीर सुटे भाग, प्रगत प्लॅटफॉर्म (जसे की एस-400 क्षेपणास्त्र प्रणाली) आणि नवीन तंत्रज्ञान हस्तांतरणाचा पुरवठा सुरू ठेवणे, जे चीनकरता अत्यंत धोकेदायक पाऊल आहे, असे चिनी मीडियाचे मत आहे. मध्य आशिया, आर्क्टिक आणि ब्रिक्स आणि शांघाय कोऑपरेशन ऑर्गनायझेशन (एससीओ) सारख्या बहुपक्षीय मंचांमध्ये, धोरणात्मक चर्चांमध्ये रशियाचा आवाज टिकवून ठेवणे व चीनचे महत्त्व कमी करणे असायाचा अर्थ काढला जातो. संयुक्त विकास आणि सह-उत्पादनासह संरक्षण करार, चीन विरुद्ध भारताची लष्करी सज्जता वाढवण्यासाठी एक थेट उपाय आहे. अँटी-स्टेल्थ रडार आणि नवीन क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञान यांसारख्या प्रगत प्रणालींचा समावेश करणे, एकात्मिक हवाईसंरक्षण आणि हवाई-वर्चस्व नेटवर्क तयार करण्याच्या दिशेने उचललेले पाऊल आहे, जेथे पीएलए हवाईशक्तीला तोंड देऊ शकते. तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि स्वदेशी उत्पादनावर लक्ष केंद्रित करणे हे भारताचे एकूण अवलंबित्व कमी करण्यासाठी एक दीर्घकालीन धोरण आहे, रशिया भारतीय लष्कराचा कणा असलेल्या जुन्या प्लॅटफॉर्मचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी प्राथमिक स्रोत राहिला आहे. भारत आणि रशियामधील मजबूत झालेले आर्थिक संबंध तंत्रज्ञान आणि ऊर्जा, अशा क्षेत्रांमध्ये स्पर्धा वाढवू शकतात. रशिया-चीन संबंध मजबूत असले तरी, रशियाने चीनचा मुख्य धोरणात्मक प्रतिस्पर्धी असलेल्या भारताला मोठ्या प्रमाणावर शस्त्रास्त्रे आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरित करणे सुरू ठेवल्याने बीजिंगसाठी संघर्ष आणि गुंतागुंत निर्माण होते. रुपया-रूबल सेटलमेंट प्रणाली स्थापित करण्याच्या आणि पेमेंट नेटवर्क जोडण्याच्या कराराचा उद्देश व्यापार देयके सुरक्षित करणे आणि डॉलर-प्रभुत्व असलेल्या प्रणालीवरील अवलंबित्व कमी करणे आहे. भारतीय निर्यात वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित करून, 2030 पर्यंत 100 अब्ज डॉलरचा व्यापारलक्ष्य निश्चित करणे, रशियाचा प्राथमिक नवीन आर्थिक भागीदार म्हणून चीनच्या भूमिकेशी थेट स्पर्धा करते. आंतरराष्ट्रीय उत्तर-दक्षिण वाहतूक कॉरिडॉर आणि चेन्नई-व्लादिवोस्तोक सागरी दुवा यांसारख्या कनेक्टिव्हिटी प्रकल्पांवरील सहकार्य युरेशियन प्रदेशात चीनच्या बेल्ट अँड रोड इनिशिएटिव्ह (बीआरआय) साठी संभाव्य प्रति-कथन आणि पर्याय प्रदान करते. चीन आपल्या प्रचंड आर्थिक आणि मुत्सद्दी वजनाचा फायदा घेणार्या बहु-आयामी धोरणाद्वारे प्रतिसाद देईल अशी अपेक्षा आहे. सीमेवर दबाव कायम ठेवणे : एलएसी सोबत लष्करी पवित्रा आणि सैन्य तैनाती सुरू ठेवणे, जेणेकरून भारताला खंडीय सुरक्षेत गुंतवून ठेवता येईल.आर्थिक लाभः चीन-रशिया व्यापाराचे प्रमाण (जे आधीच भारत-रशिया व्यापारापेक्षा लक्षणीयरीत्या मोठे आहे) आणखी वाढवणे आणि संयुक्त प्रकल्पांना (उदा. ऊर्जा पाइपलाइन, आर्क्टिक विकास) गती देणे, ज्यामुळे रशियाला चिनी आर्थिक क्षेत्रात अधिक खोलवर रुजवून चीनला अपरिहार्य भागीदार बनवता येईल.राज्य-संबंधित माध्यमे आणि सायबर क्षमतांचा वापर करून माहिती ऑपरेशन्स आयोजित करणे, ज्यामुळे भारत-रशिया संबंधात किंवा भारत आणि पाश्चात्य देशांमध्ये मतभेद निर्माण करण्याचा उद्देश साधला जाईल. भारत आणि रशिया यांच्यातील वाढलेले सहकार्य, विशेषत: संरक्षण, ऊर्जा आणि कनेक्टिव्हिटीमध्ये, चीनसाठी महत्त्वपूर्ण आव्हाने उभी करते. हे भारताच्या धोरणात्मक स्वायत्ततेचे स्पष्ट प्रतिपादन आणि चिनी प्रभावाविरुद्ध एक महत्त्वपूर्ण ढाल प्रदान करते. प्रगत रशियन लष्करी तंत्रज्ञानाचा सातत्यपूर्ण पुरवठा सुनिश्चित करून आणि नवीन आर्थिक प्रोत्साहन देऊन रशियाला स्वतःकडे वळवून, भारत चीन-रशियाच्या अमर्याद भागीदारीला गुंतागुंतीचे करतो. यामुळे, भारताची लष्करी क्षमता वाढवून चीन-रशियन दरम्यानच्या समतोल राखण्याच्या कृतीत भारताला अधिक फायदा देऊन, प्रादेशिक शक्ती संतुलन घडत आहे जे चीनला अजिबात आवडलेले नाही. यामुळे येणार्या काळामध्ये चीन रशियाशी आपले संबंध अजून बळकट करण्याचा प्रयत्न करेल आणि भारत आणि रशियाचे संबंध सुधारू नये, म्हणून नवीन अडथळे निर्माण करण्याचा प्रयत्न करेल. भारत आणि रशियामधील वाढलेले सहकार्य चीनसाठी आव्हान उभे करते. भारतासाठी, हे बदल आपली सार्वभौमत्व सिद्ध करण्याची आणि जागतिक स्थान वाढवण्याची संधी देतात, परंतु त्याचबरोबर वेगाने विकसित होत असलेल्या चीनसोबतचे वाढते तणावदेखील घेऊन येतात.
