World Organ Donation Day 2026: दरवर्षी 13 ऑगस्ट रोजी जागतिक अवयव दान दिन साजरा केला जातो. अवयव दानाचे महत्त्व लोकांपर्यंत पोहोचवणे आणि त्याबाबत असलेले गैरसमज दूर करणे, हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे. भारतात अवयव प्रत्यारोपणाची गरज असलेल्या रुग्णांची संख्या मोठी आहे. मात्र, गरज आणि उपलब्ध अवयव यांच्यात अजूनही मोठी तफावत आहे. त्यामुळे अवयव दानाबाबत जनजागृती होणे गरजेचे आहे.

अवयव दानाबाबत आजही समाजात अनेक गैरसमज आहेत. काही लोक या गैरसमजांमुळे अवयव दान करण्याचा निर्णय घेण्यास घाबरतात. प्रत्यक्षात भारतात अवयव दान आणि प्रत्यारोपणाची प्रक्रिया ठरावीक वैद्यकीय आणि कायदेशीर नियमांनुसार केली जाते. त्यामुळे अफवांवर विश्वास ठेवण्यापेक्षा योग्य माहिती जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

गैरसमज 1: वय जास्त असेल तर अवयव दान करता येत नाही

अनेकांना असे वाटते की वय जास्त असल्यास व्यक्ती अवयव दान करू शकत नाही. मात्र, केवळ वयाच्या आधारावर एखाद्या व्यक्तीला अवयव दानासाठी अपात्र ठरवले जात नाही. कोणता अवयव किंवा ऊतक प्रत्यारोपणासाठी योग्य आहे, हे व्यक्तीची आरोग्यस्थिती आणि संबंधित अवयवाची गुणवत्ता तपासल्यानंतर वैद्यकीय तज्ज्ञ ठरवतात. त्यामुळे वय जास्त आहे म्हणून अवयव दान शक्य नाही, असे सरसकट म्हणता येत नाही.

गैरसमज 2: मधुमेह किंवा जुनाट आजार असल्यास अवयव दान करता येत नाही

मधुमेह किंवा काही जुनाट आजार असलेल्या व्यक्तींना अवयव दान करता येत नाही, असा गैरसमज आहे. मात्र, प्रत्येक आजारामुळे सर्व प्रकारच्या अवयव दानावर बंदी येतेच असे नाही.

व्यक्तीच्या आरोग्याची स्थिती आणि अवयवांची गुणवत्ता लक्षात घेऊन वैद्यकीय टीम कोणते अवयव किंवा ऊतक प्रत्यारोपणासाठी उपयोगी ठरू शकतात, याचा निर्णय घेते. त्यामुळे एखादा आजार आहे म्हणून स्वतःला आधीच अवयव दानासाठी अपात्र समजू नये.

गैरसमज 3: अवयव दान केल्यानंतर अंत्यसंस्कार करता येत नाहीत

अवयव दानाबाबत आणखी एक मोठा गैरसमज म्हणजे अवयव दान केल्यानंतर मृतदेहावर अंत्यसंस्कार करता येत नाहीत. हा समज चुकीचा आहे. अवयव आणि ऊतक काढण्याची प्रक्रिया वैद्यकीय पद्धतीने आणि आवश्यक नियमांचे पालन करून केली जाते. त्यानंतर शरीराचा सन्मान राखून ते कुटुंबीयांकडे सोपवले जाते. त्यामुळे अवयव दानामुळे अंत्यसंस्काराची प्रक्रिया थांबत नाही.

गैरसमज 4: अवयव दानाचा संकल्प केल्यानंतर कुटुंबाची भूमिका नसते

एखाद्या व्यक्तीने आयुष्यात अवयव दान करण्याची इच्छा व्यक्त केली असली, तरी मृत्यूनंतरच्या प्रक्रियेत कुटुंबाची किंवा कायदेशीर जवळच्या नातेवाईकांची भूमिका महत्त्वाची असते.

म्हणूनच अवयव दान करण्याची इच्छा असल्यास आपल्या कुटुंबीयांशी आधीच याबाबत स्पष्टपणे बोलणे गरजेचे आहे. आपल्या निर्णयाची माहिती कुटुंबाला असल्यास योग्य वेळी आवश्यक प्रक्रिया समजून घेणे सोपे जाते.

अवयव दानाबाबत योग्य माहिती का महत्त्वाची?

अवयव दान हा केवळ एक निर्णय नसून गरजू रुग्णाला नव्या आयुष्याची संधी देण्याचे माध्यम ठरू शकते. मात्र, चुकीची माहिती आणि गैरसमजांमुळे अनेक जण या विषयापासून दूर राहतात.

त्यामुळे अवयव दानाचा विचार करताना अधिकृत आणि विश्वासार्ह वैद्यकीय माहिती जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. आपल्या मनातील प्रश्न डॉक्टर किंवा संबंधित वैद्यकीय तज्ज्ञांना विचारावेत. तसेच कुटुंबीयांशी या विषयावर मोकळेपणाने चर्चा करावी.

अवयव दानाबाबत प्रत्येक व्यक्तीची आरोग्यस्थिती आणि परिस्थिती वेगळी असते. त्यामुळे कोणते अवयव किंवा ऊतक प्रत्यारोपणासाठी योग्य आहेत, याचा अंतिम निर्णय वैद्यकीय तज्ज्ञ घेतात. योग्य माहितीमुळे अवयव दानाबाबतचे गैरसमज दूर होण्यास आणि समाजात जनजागृती वाढण्यास मदत होऊ शकते.