Crude Oil : आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी घसरण झाली आहे. ब्रेंट क्रूडचा दर ऑगस्टनंतर पहिल्यांदाच प्रति बॅरल 90 डॉलरच्या खाली आला आहे. मध्यपूर्वेतील युद्ध थांबण्याची शक्यता आणि अमेरिका-इराण यांच्यात सुरू असलेल्या चर्चेमुळे तेलाच्या दरांवर दबाव निर्माण झाला आहे. यामुळे महागाईने त्रस्त असलेल्या सर्वसामान्यांना दिलासा मिळण्याची आशा निर्माण झाली आहे. मात्र, आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेल स्वस्त झाल्याने भारतात पेट्रोल-डिझेलचे दर लगेच कमी होतील का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

दोन दिवसांत तेलाच्या दरात मोठी घसरण

जागतिक बाजारात मंगळवारी ब्रेंट क्रूडच्या किमतीत 3.1 टक्क्यांपर्यंत घसरण झाली. त्याआधी सोमवारीही तेलाचे दर जवळपास 6 टक्क्यांनी खाली आले होते. ऑक्टोबरच्या अखेरीस सहा महिन्यांच्या उच्चांकावर पोहोचलेल्या कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये नोव्हेंबरमध्ये मोठी घसरण झाली आहे.

दरम्यान, अमेरिकेत पेट्रोलचा सरासरी दर जुलैनंतर पहिल्यांदाच प्रति गॅलन 4 डॉलरच्या खाली आला आहे. इंधनाच्या किमती कमी झाल्याने महागाई नियंत्रणात आणण्यासाठी प्रयत्न करणाऱ्या केंद्रीय बँकांनाही दिलासा मिळू शकतो.

अमेरिका-इराण चर्चेचा तेल बाजारावर परिणाम

कच्च्या तेलाच्या दरातील घसरणीमागे मध्यपूर्वेतील तणाव कमी होण्याची शक्यता हे प्रमुख कारण मानले जात आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या अलीकडील विधानांमुळेही बाजारातील वातावरण बदलले आहे. इराणवर आणखी हल्ले करण्याची गरज नसल्याचे संकेत त्यांनी दिले आहेत.

अमेरिका आणि इराण यांच्यात संघर्ष थांबवण्यासाठी राजनैतिक पातळीवर चर्चा सुरू आहे. कतारच्या पंतप्रधानांसोबत झालेल्या बैठकीतही आर्थिक दबाव आणि चर्चेच्या माध्यमातून प्रश्न सोडवण्याचे संकेत देण्यात आले.

इराणच्या नेमक्या काय मागण्या?

शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी इराणने अमेरिकेकडे काही मागण्या केल्या आहेत. त्यामध्ये अमेरिकेने लादलेले आर्थिक निर्बंध हटवणे आणि इराणच्या बंदरांवरील नौदलाची नाकेबंदी संपवणे यांचा समावेश आहे.

दुसरीकडे, अमेरिकेने इराणला होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांवरील हल्ले थांबवण्याचे आणि अण्वस्त्र कार्यक्रमाबाबत काही सवलती देण्याचे आवाहन केले आहे. या चर्चेतून तोडगा निघाल्यास तेलाच्या पुरवठ्याबाबतची चिंता कमी होऊ शकते.

रशिया-युक्रेन युद्धाकडेही लक्ष

रशिया आणि युक्रेन यांच्यातील युद्धाचाही कच्च्या तेलाच्या बाजारावर परिणाम होत आहे. युक्रेनकडून रशियाच्या तेल शुद्धीकरण प्रकल्पांना लक्ष्य केले जात आहे. तर रशियाकडून युक्रेनच्या ऊर्जा प्रकल्पांवर हल्ले सुरू आहेत.

दरम्यान, अमेरिकेच्या मध्यस्थीने अबू धाबी येथे दोन्ही देशांमध्ये चर्चा सुरू आहे. या चर्चेत वरिष्ठ राजनैतिक अधिकारी सहभागी झाले आहेत. त्यामुळे अनेक महिन्यांपासून सुरू असलेल्या संघर्षावर तोडगा निघण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

भारतात पेट्रोल-डिझेल स्वस्त होणार का?

भारत आपल्या गरजेच्या 85 टक्क्यांहून अधिक कच्च्या तेलाची आयात करतो. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्चे तेल स्वस्त झाल्यास भारतातील तेल कंपन्यांचा खर्च कमी होण्यास मदत होते. याचा फायदा ग्राहकांना मिळण्याची शक्यता असते.

मात्र, पेट्रोल-डिझेलचे दर ठरवताना केवळ कच्च्या तेलाची किंमत विचारात घेतली जात नाही. केंद्र सरकारचा उत्पादन शुल्क, राज्य सरकारांचा मूल्यवर्धित कर (व्हॅट) आणि पेट्रोल पंप चालकांचे कमिशन यांचाही अंतिम किमतीवर परिणाम होतो.

त्यामुळे ब्रेंट क्रूडचा दर 90 डॉलरच्या खाली आल्याने भारतात पेट्रोल-डिझेल लगेच स्वस्त होईल, असे निश्चितपणे सांगता येत नाही. आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचे दर काही काळ कमी राहिल्यास तेल कंपन्यांना दरकपातीचा निर्णय घेणे शक्य होऊ शकते. त्यामुळे सर्वसामान्यांना इंधन दरातील कपातीसाठी आणखी काही काळ प्रतीक्षा करावी लागू शकते.