Black box of ‘Air India’। गुजरातमधील अहमदाबाद याठिकाणी १२ जून रोजी झालेल्या एअर इंडियाच्या बोईंग ७८७-८ ड्रीमलायनर विमान अपघाताच्या चौकशीत एक मोठी अपडेट समोर आली आहे. एअर इंडियाच्या बोईंग ७८७-८ ड्रीमलायनर (फ्लाइट एआय-१७१) चा ‘ब्लॅक बॉक्स’ खराब झाल्याचे सांगण्यात येत आहे. समोर आलेल्या माहितीनुसार, डेटा रिकव्हरीची प्रक्रिया सुरू ठेवण्यासाठी तो अमेरिकेला पाठवण्यात येणार असल्याचे सांगण्यात येत आहे.

मात्र, यासंदर्भात अंतिम निर्णय भारत सरकार घेणार असल्याचे म्हटले आहे. जर ब्लॅक बॉक्स वॉशिंग्टन डीसी याठिकाणी राष्ट्रीय वाहतूक सुरक्षा मंडळाकडे पाठवला गेला तर आंतरराष्ट्रीय प्रोटोकॉलचे पालन सुनिश्चित करण्यासाठी भारतीय अधिकाऱ्यांची एक टीम देखील त्याच्यासोबत असेल.

‘ब्लॅक बॉक्स’ म्हणजे काय? Black box of ‘Air India’। 

‘ब्लॅक बॉक्स’ प्रत्यक्षात दोन गोष्टींनी बनलेला असतो – कॉकपिट व्हॉइस रेकॉर्डर (सीव्हीआर) आणि फ्लाइट डेटा रेकॉर्डर (एफडीआर). एक रेकॉर्डर वैमानिकांचे संभाषण रेकॉर्ड करतो आणि दुसरा उड्डाणाशी संबंधित तांत्रिक डेटा गोळा करतो.

CVR आणि FDR ची क्षमता
CVR कॉकपिट संभाषणे, पार्श्वभूमीचा आवाज, हवाई वाहतूक नियंत्रणाशी रेडिओ संपर्क आणि चेतावणी सिग्नल रेकॉर्ड करते. तथापि, AI-171 विमान 2014 मध्ये वितरित केले गेले होते, जेव्हा CVR ची कमाल रेकॉर्डिंग मर्यादा दोन तास होती. त्याच वेळी, FDR हजारो उड्डाण-संबंधित पॅरामीटर्स रेकॉर्ड करते आणि आधुनिक विमानांमध्ये ते 25 तासांपर्यंत डेटा संग्रहित करू शकते.

अपघात कसा झाला? Black box of ‘Air India’। 

एअर इंडियाचे विमान AI-171 १२ जून रोजी दुपारी १:३९ वाजता अहमदाबादहून लंडनच्या गॅटविक विमानतळावर उड्डाण केले. टेकऑफनंतर अवघ्या ३६ सेकंदात कॉकपिटमधून एक संकट संदेश (मेडे) पाठवण्यात आला, जो अहमदाबाद ATC ला प्राप्त झाला. त्यानंतर लगेचच, रेडिओ संपर्क तुटला. दुपारी १:४० वाजता, विमान सरदार वल्लभभाई पटेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळापासून थोड्या अंतरावर असलेल्या मेघानीनगर येथील बीजे मेडिकल कॉलेजच्या वसतिगृहाच्या आवारात कोसळले. या अपघातात २४२ प्रवाशांपैकी फक्त एकच वाचला.

तपासाच्या केंद्रस्थानी काय आहे?

नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय आणि इतर तपास संस्था अपघाताच्या शेवटच्या क्षणांची तपशीलवार पुनर्निर्मिती करत आहेत. सीव्हीआरकडून कॉकपिटमध्ये कॅप्टन सुमित सभरवाल आणि फर्स्ट ऑफिसर क्लाईव्ह कुंदर यांच्यातील संकट संदेश आणि संभाषणाची पुष्टी होण्याची अपेक्षा आहे. यामुळे पायलटची स्थिती, अलार्मवर त्याची प्रतिक्रिया आणि शेवटच्या क्षणी घेतलेले निर्णय स्पष्ट होतील.

 २८ तासांनी विमानाचा ब्लॅक बॉक्स सापडला

अपघातानंतर २८ तासांनी विमानाचा ब्लॅक बॉक्स सापडला. तो सहसा चमकदार केशरी रंगाचा असतो, त्यामुळे तो ढिगाऱ्यात सापडू शकतो. तांत्रिक तज्ञांचा असा विश्वास आहे की या बॉक्समधून मिळालेला डेटा या दुर्घटनेचे नेमके कारण जाणून घेण्यासाठी निर्णायक ठरेल.