Lok Sabha Election 2024 । मतदानानंतर उमेदवाराचा मृत्यू होण्याची ही घटना काही पहिलीच वेळ नाही… 1991 च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत मुरादाबादसारखी परिस्थिती आराहमध्ये निर्माण झाली होती.

भारतीय जनता पक्षाचे मुरादाबाद लोकसभा मतदारसंघाचे उमेदवार कुंवर सर्वेश सिंह यांचे शनिवारी सायंकाळी निधन झाले. वयाच्या ७१ व्या वर्षी दिल्ली एम्समध्ये सायंकाळी साडेसहा वाजता त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. कुंवर सर्वेश यांना भाजपकडून तिकीट मिळाले, तेव्हापासून ते रुग्णालयात दाखल होते. कुंवर सर्वेश कर्करोगाने त्रस्त होते. लोकसभा निवडणुकीच्या पहिल्या टप्प्यात शुक्रवारी १९ एप्रिल रोजी या जागेवर मतदान झाले. त्यांच्या निधनावर पंतप्रधान मोदींनी शोक व्यक्त केला आणि “त्यांच्या निधनाने पक्षाची कधीही भरून न येणारी हानी आहे.” आता मुरादाबादमध्ये जी परिस्थिती निर्माण झाली आहे, तशीच परिस्थिती १९९१ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीतही निर्माण झाली होती. त्यावेळी बिहारमधील आराह लोकसभा मतदारसंघातील एका उमेदवाराचा मृत्यू झाला होता.

1991 च्या लोकसभा निवडणुकीचा साक्षीदार…
वर्ष होते 1991. अवघ्या 16 महिन्यांपूर्वी, 1989 मध्ये झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकांच्या परिणामी स्थापन झालेली नववी लोकसभा विसर्जित करण्यात आली होती. देश दहाव्या सार्वत्रिक निवडणुकीच्या तोंडावर होता. या मध्यावधी निवडणुका होत्या आणि 1991 च्या त्या काळात मंडल आणि मंदिराबाबत देशाचे स्वरूप बदलले होते. या सगळ्यात सूर्यदेव सिंह यांनी बिहारच्या आराह लोकसभा मतदारसंघातून अपक्ष उमेदवार म्हणून निवडणूक लढवली होती. ते चार वेळा आमदार होते आणि आता खासदार म्हणून डाव खेळण्यासाठी मैदानात उतरले होते.

सूर्यदेव सिंह विरुद्ध रामलखन सिंह यादव आणि आरा जागेवर निवडणूक
दुसरीकडे जनता दलाने राम लखन सिंह यादव यांना उमेदवार म्हणून तिकीट दिले होते. अशा प्रकारे आरा सीटवर दोन मोठे दिग्गज आमनेसामने होते. निवडणुका झाल्या, मतदान झाले. तो काळ बॅलेट पेपरचा होता. सूर्यदेव सिंह यांच्या विजयाबाबत तर्कवितर्क लावले जात होते पण दुर्दैवाने निकाल जाहीर होण्यापूर्वीच त्यांच्या मूळ गावात हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले. अशा परिस्थितीत आरा जागेवरील मतदान रद्द झाले नसून, मतमोजणी झाली. मतमोजणीदरम्यान पोटनिवडणुकीची चर्चा होती, मात्र निकाल आला तेव्हा जनता दलाचे उमेदवार रामलखन सिंह यादव विजयी झाले होते.

पोटनिवडणुकीबाबत सध्या बोलणे तर दूरच
भाजपचे उमेदवार कुंवर सर्वेश सिंह यांच्या निधनानंतर याचीच सर्वाधिक चर्चा होत आहे. मुरादाबाद लोकसभा जागेवर शुक्रवारी होणारी निवडणूक रद्द मानली जाईल की नाही. त्याचवेळी येथे पोटनिवडणूक घेण्याबाबतही शक्यता व्यक्त केली जात आहे. मात्र, राजकीय तज्ज्ञ या चर्चेचा ‘अतिशय लवकर निष्कर्षापर्यंत पोहोचणे’ मानत आहेत. शुक्रवारचे मतदान रद्द समजणे अजून ‘फारच’ असल्याचे जाणकार सांगत आहेत. त्यासाठी मतमोजणीच्या दिवसापर्यंत थांबणे हाच पर्याय असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. त्यामागचा त्यांचा तर्क असा आहे की, सध्या फक्त मुरादाबाद जागेवरच मतदान झाले आहे, सर्वेश सिंग किंवा अन्य उमेदवार जिंकणार की हरणार हे अद्याप ठरलेले नाही. सर्वेश सिंग यांचा पराभव झाला तर हे प्रश्न आपोआप संपतील.

मतमोजणीच्या निकालावर परिस्थिती अवलंबून राहणार
ज्येष्ठ पत्रकार प्रमोद गोस्वामी यांनी या संपूर्ण युक्तिवादाचा तपशीलवार खुलासा केला आहे. ते म्हणतात, ‘मुरादाबाद जागेवरील मतदान प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे. अशा स्थितीत माझ्या मते लगेच पोटनिवडणूक होण्याची शक्यता नाही.

मतमोजणीच्या दिवशी सर्वेश सिंह विजयी झाल्यास पोटनिवडणुकीत सर्वेश सिंह यांचा पराभव होऊन अन्य कोणी उमेदवार विजयी झाल्यास तेच खासदार होतील, हे निश्चित आहे. पोटनिवडणुकीची गरज भासणार नाही. या संपूर्ण प्रकरणात पोटनिवडणूक फक्त एकाच परिस्थितीत शक्य आहे की जेव्हा सर्वेश सिंह यांना मतमोजणीत विजयी घोषित केले जाईल, तेव्हा त्या परिस्थितीत ते त्यांच्या लोकसभा मतदारसंघासाठी उपस्थित राहणार नाहीत, त्यामुळे निवडणूक रद्द होईल आणि पुन्हा निवडणूक होईल. मुरादाबाद लोकसभा जागेवर निवडणूक होणार आहे.’