जागतिक स्तरावर, कोरोनाच्या नवीन प्रकारांमुळे वाढता संसर्ग हे तज्ञांसाठी मोठे आव्हान आहे. ओमिक्रोनसारख्या प्रकारांमध्ये उच्च संसर्ग दर असल्याचे नोंदवले जात असून तज्ञ गंभीर जोखमींपासून संरक्षण करण्यासाठी लसीकरणावर जोर देतात. कोरोना संसर्ग रोखण्याच्या दिशेने मंगळवारी (६ नोव्हेंबर) मोठी बातमी समोर आली आहे. 

भारत बायोटेकच्या नेजल (नाकाद्वारे) कोविड लसीला ड्रग्ज कंट्रोलर जनरल ऑफ इंडिया (DGCI) ची मान्यता मिळाली आहे. रिपोर्ट्समध्ये असा दावा केला जात आहे की, ही नेजल लस कोरोनाच्या ओमिक्रॉन प्रकारापासूनही संरक्षण देऊ शकते.

ही देशातील पहिली इंट्रानेसल कोविड लस आहे, जी 18 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या लोकांसाठी मंजूर आहे. या यशाचे कौतुक करताना आरोग्य मंत्री डॉ मनसुख मांडविया म्हणाले, “कोविड विरुद्ध भारताच्या लढ्यात हे एक मजबूत शस्त्र म्हणून काम करेल.” या लसींवरील अभ्यासात, शास्त्रज्ञांनी दावा केला आहे की ते खूप प्रभावी आहे. आत्तापर्यंत जगभरात दिलेल्या लसींपेक्षा ती किती वेगळी आहे आणि कोरोनाच्या नवीन प्रकारांविरुद्ध ती किती प्रभावी ठरली आहे ते जाणून घेऊया.

नेजल लस चाचण्यांमध्ये सुरक्षित आढळली

भारत बायोटेकच्या या नेजल लसीची मानवांवर तिसऱ्या टप्प्यातील चाचणी गेल्या महिन्यातच पूर्ण झाली आहे. भारत बायोटेकने सांगितले की या इंट्रानेसल कोविड लसीसाठी दोन स्वतंत्र चाचण्या घेण्यात आल्या आहेत. पहिली चाचणी प्राथमिक डोस शेड्यूल म्हणून केली गेली आहे तर दुसरी बूस्टर डोस म्हणून. चाचण्यांनंतर असे आढळून आले आहे की ही लस सुरक्षित आहे आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवून संसर्गाचा धोका कमी करण्यात खूप उपयुक्त ठरू शकते.

कंपनीने एका निवेदनात म्हटले आहे की, या लसीच्या तिसऱ्या टप्प्यातील मानवी क्लिनिकल चाचणीचा डेटा राष्ट्रीय नियामक प्राधिकरणाकडे पाठवण्यात आला आहे. तेथून मंजूरी मिळाल्यावर ही इंट्रानासल लस मोठ्या प्रमाणात लसीकरण मोहिमेसाठी उपलब्ध होईल.

विषाणू शरीरात जाण्यापूर्वी निष्क्रिय करेल

कंपनीने दिलेल्या माहितीनुसार, ही इंट्रानेसल लस व्यापक रोगप्रतिकारक प्रतिक्रिया उत्तेजित करण्यासाठी उपयुक्त ठरेल. SARS-CoV-2 सारखे बरेच विषाणू सामान्यतः श्लेष्मल त्वचेद्वारे शरीरात प्रवेश करतात. हे नाकातील एक ऊतक आहे. व्हायरस श्लेष्मल आवरणातील पेशी आणि रेणूंना संक्रमित करतात. विषाणू नेजल शॉटद्वारे शरीरात प्रवेश करण्यापूर्वी तो काढून टाकला जाऊ शकतो. तज्ञांच्या मते, इंट्रानेसल वॅक्सीन शॉट्स इम्युनोग्लोब्युलिन ए (आयजीए) तयार करतात, जे व्हायरसच्या प्रवेशाच्या ठिकाणी, नाकातच मजबूत रोगप्रतिकारक प्रतिक्रिया निर्माण करून विषाणूच्या वाढीस प्रतिबंध करू शकतात.

‘या’ गोष्टींमुळे ही लस ठरते वेगळी

• भारत बायोटेकने दिलेल्या माहितीनुसार, ही नेजल लस आत्तापर्यंत वापरल्या जाणाऱ्या इतर लसींपेक्षा खूपच वेगळी आणि प्रभावी आहे. यामधील काही गोष्टी खूप खास बनवतात.
• ही लस नाकाद्वारे दिली जात असल्याने, नाकातच रोगप्रतिकारक शक्ती तयार होते आणि विषाणू आत प्रवेश करताच ते निष्क्रिय करते.
• सध्या दिल्या जात असलेल्या लसींप्रमाणे, यासाठी सुईची गरज भासणार नाही.
• हे वापरण्यास देखील सोपे आहे, ते घरी देखील वापरले जाऊ शकते. यासाठी प्रशिक्षित आरोग्य सेवा कर्मचाऱ्यांचीही गरज नाही.
• सुईशी संबंधित जोखीम, जसे की संसर्ग, किंवा लसीकरणानंतरच्या वेदना यापासून आराम मिळेल.
• मुलांसाठी आणि प्रौढांसाठी आदर्शपणे योग्य.
• सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे विषाणू शरीरात जाण्यापूर्वीच मारण्याची क्षमता त्यात आहे, त्यामुळे शरीराच्या अवयवांना समस्या निर्माण होण्याचा धोका राहणार नाही.