Bashir Badr : उर्दू साहित्यविश्वातील एक अत्यंत तेजस्वी आणि समृद्ध पर्व आज संपले आहे. आपल्या मधाळ शब्दांनी आणि साध्या, सोप्या भाषेने करोडो दिलांवर राज्य करणारे प्रख्यात उर्दू कवी, गझलकार आणि पद्मश्री पुरस्कार विजेते डॉ. बशीर बद्र (Bashir Badr) यांचे गुरुवारी वयाच्या ९१ व्या वर्षी प्रदीर्घ आजाराने निधन झाले. ते गेल्या काही वर्षांपासून विविध आजारांशी झुंज देत होते.

त्यांच्या निधनाची हृदयद्रावक माहिती त्यांची पत्नी राहत बद्र यांनी सोशल मीडियावरून (Bashir Badr) दिली. “बशीर साहेब आम्हाला सोडून गेले…” असा भावनिक संदेश त्यांनी शेअर करताच संपूर्ण साहित्यिक जगतावर आणि त्यांच्या जगभरातील चाहत्यांवर शोककळा पसरली आहे.

उर्दू गझलेला पारंपरिक चौकटीतून बाहेर काढून आधुनिक काळात तिला एक नवी, सामान्य माणसाला जोडणारी ओळख मिळवून देण्यात बशीर बद्र यांचे योगदान अतुलनीय होते. क्लिष्ट शब्दांऐवजी साधी, सहज, रसाळ आणि थेट मनाला भिडणारी भाषा हे त्यांच्या लेखनाचे मुख्य वैशिष्ट्य होते.

त्यांनी आपल्या शायरी आणि गझलांच्या माध्यमातून प्रेम, विरह, मानवी नातेसंबंध, सुख-दुःख आणि जीवनातील कटू वास्तव अत्यंत प्रभावीपणे मांडले. त्यांच्या याच अफाट कौशल्यामुळे त्यांना आधुनिक उर्दू गझलांचे सम्राट मानले जात होते. त्यांचे शेकडो शेर आज लोकांच्या तोंडी परिचयाचे आहेत.

१५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी उत्तर प्रदेशातील अयोध्या येथे बशीर बद्र (Bashir Badr) यांचा जन्म झाला होता. त्यांनी आपले उच्च शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर प्रतिष्ठित अलिगढ मुस्लिम विद्यापीठातून उर्दू साहित्यात पीएचडी (Ph.D.) पदवी प्राप्त केली.

शिक्षण पूर्ण झाल्यावर त्यांनी याच विद्यापीठात उर्दू विषयाचे प्राध्यापक म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. त्यानंतर पुढे त्यांनी मेरठ महाविद्यालयात उर्दू विभागाचे व्याख्याता म्हणून प्रदीर्घ काळ काम केले आणि आपल्या मार्गदर्शनाखाली अनेक उत्तम विद्यार्थी आणि भावी साहित्यिक घडवले.

बशीर बद्र यांच्या व्यक्तिगत आणि साहित्यिक आयुष्याला १९८७ च्या मेरठ दंगलीमुळे एक मोठी आणि वेदनादायी जखम मिळाली. या भीषण दंगलीदरम्यान त्यांचे मेरठमधील घर समाजकंटकांकडून जाळण्यात आले होते.

या आगीत केवळ त्यांचे घरच जळाले नाही, तर त्यांच्या अनेक वर्षांच्या अथक परिश्रमातून निर्माण झालेल्या मौल्यवान कविता, अप्रकाशित गझला आणि अमूल्य साहित्याचा ठेवा कायमचा राख झाला. या अत्यंत दुर्दैवी आणि मनाला क्लेश देणाऱ्या घटनेनंतर त्यांनी मेरठवर मनातून पाणी सोडले आणि मध्य प्रदेशातील भोपाळ येथे कायमचे स्थायिक होण्याचा निर्णय घेतला.

साहित्य क्षेत्रातील त्यांच्या या ऐतिहासिक आणि अतुलनीय योगदानाची दखल घेऊन भारत सरकारने त्यांना ‘पद्मश्री’ या देशाच्या सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानित केले होते. याशिवाय २०१८ मध्ये त्यांना दुबईस्थित ‘बझ्म-ए-उर्दू’ या आंतरराष्ट्रीय साहित्यिक संस्थेकडून अत्यंत प्रतिष्ठित अशा ‘जोश-ए-उर्दू’ पुरस्काराने गौरविण्यात आले होते.

बशीर साहेबांच्या ढासळत्या प्रकृतीमुळे या संस्थेच्या पदाधिकाऱ्यांनी थेट भोपाळ येथील त्यांच्या निवासस्थानी येऊन हा सन्मान त्यांना प्रदान केला होता. बशीर बद्र (Bashir Badr) यांच्या जाण्याने उर्दू साहित्याची कधीही न भरून निघणारी हानी झाली असली, तरी त्यांनी मागे ठेवलेला गझलांचा आणि विचारांचा समृद्ध वारसा पुढील अनेक पिढ्यांना सातत्याने प्रेरणा देत राहील.