Rabies Prevention: कुत्रा चावल्यानंतर किंवा नखांनी ओरखडा काढल्यानंतर अनेक जण घाबरून जातात. अशा वेळी काही लोक घरगुती उपाय करतात, तर काही जण जखम छोटी असल्यामुळे डॉक्टरांकडे जाणे टाळतात. मात्र, अशा चुका आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतात. कुत्रा चावल्यानंतर जखम योग्य पद्धतीने स्वच्छ करणे आणि वेळ न घालवता वैद्यकीय मदत घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

२८ सप्टेंबर रोजी जागतिक रेबीज दिन साजरा केला जातो. रेबीज हा विषाणूमुळे होणारा गंभीर आजार आहे. एकदा या आजाराची लक्षणे सुरू झाल्यानंतर तो जवळपास नेहमीच प्राणघातक ठरतो. मात्र, वेळेत योग्य उपचार घेतल्यास रेबीजपासून बचाव करता येतो. त्यामुळे कुत्रा चावल्यानंतर कोणत्या चुका टाळाव्यात, हे जाणून घेणे गरजेचे आहे.

१. जखमेवर हळद, चुना किंवा तेल लावू नका

कुत्रा चावल्यानंतर काही जण जखमेवर हळद, चुना, तेल किंवा इतर घरगुती पदार्थ लावतात. मात्र, असे करणे टाळावे. या पदार्थांमुळे जखमेला त्रास होऊ शकतो आणि योग्य उपचार करण्यात अडथळा येऊ शकतो. जखमेवर कोणताही घरगुती उपाय करण्याऐवजी ती साबण आणि वाहत्या पाण्याने स्वच्छ धुवावी. त्यानंतर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

२. जखम फक्त थोडे पाणी टाकून स्वच्छ करू नका

कुत्रा चावल्यानंतर जखम स्वच्छ करणे ही सर्वांत महत्त्वाची पहिली कृती आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) मार्गदर्शनानुसार, जखम साबण किंवा डिटर्जंट आणि भरपूर वाहत्या पाण्याने किमान १५ मिनिटे धुवावी.

जखम व्यवस्थित धुतल्यामुळे विषाणूंचा धोका कमी करण्यास मदत होते. साबण उपलब्ध नसेल, तर स्वच्छ वाहत्या पाण्याने जखम चांगली धुवावी. जखम लहान असली किंवा रक्त येत नसले, तरी तिच्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

३. पाळीव कुत्रा आहे म्हणून लस घेणे टाळू नका

कुत्रा पाळीव आहे किंवा त्याला रेबीजची लस दिली आहे, म्हणून धोका नाही असे स्वतःहून ठरवू नका. कुत्रा चावल्यानंतर डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे. कुत्र्याचे लसीकरण झाले आहे का, जखम कुठे आणि किती खोल आहे, याची माहिती डॉक्टरांना द्यावी. गरजेनुसार डॉक्टर रेबीजची लस आणि इतर उपचार सुचवू शकतात.

४. डॉक्टरांकडे जाण्यास उशीर करू नका

कुत्रा चावल्यानंतर जखम बरी होण्याची किंवा रेबीजची लक्षणे दिसण्याची वाट पाहू नका. रेबीजची लक्षणे सुरू झाल्यानंतर हा आजार जवळपास नेहमीच प्राणघातक ठरतो. मात्र, वेळेत योग्य उपचार घेतल्यास आजार टाळता येतो.

जखम स्वच्छ केल्यानंतर त्वरित जवळच्या आरोग्य केंद्रात किंवा डॉक्टरांकडे जावे. डॉक्टर जखमेची तपासणी करून रेबीज प्रतिबंधक लस, रेबीज इम्युनोग्लोब्युलिन आणि टिटॅनस प्रतिबंधक उपचारांची गरज ठरवतील.

५. स्वतःहून जखम बंद करू नका

कुत्रा चावल्यानंतर जखम दाबून बंद करणे, घट्ट पट्टी बांधणे किंवा स्वतःहून टाके घालण्याचा प्रयत्न करणे टाळावे. जखम कशी हाताळायची, याचा निर्णय डॉक्टरांनी घ्यावा. जखमेला टाके घालण्याची गरज असल्यास, डॉक्टर योग्य स्वच्छता आणि आवश्यक रेबीज प्रतिबंधक उपचार केल्यानंतरच त्याबाबत निर्णय घेतात. त्यामुळे जखम स्वतःहून बंद करण्याऐवजी वैद्यकीय मदत घ्यावी.

कुत्रा चावल्यानंतर लगेच काय करावे?

• जखम साबण आणि वाहत्या पाण्याने किमान १५ मिनिटे धुवा.
• जखमेवर हळद, चुना, तेल किंवा इतर घरगुती पदार्थ लावू नका.
• शक्य असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने योग्य अँटिसेप्टिक वापरा.
• जखम छोटी असली तरी त्वरित डॉक्टरांकडे जा.
• डॉक्टरांनी सांगितलेले रेबीज प्रतिबंधक उपचार वेळेवर पूर्ण करा.

कुत्रा चावल्यास किंवा ओरखडा आल्यास लक्षणे दिसण्याची वाट पाहू नका. जखम त्वरित स्वच्छ करून वैद्यकीय मदत घ्या. रेबीजपासून बचावासाठी वेळेवर उपचार घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.