नवी दिल्ली – यंदा देशात लवकरच उन्हाळा सुरू होणार आहे. होळीनंतर (२५ मार्च) उत्तर आणि मध्य प्रदेशातील अनेक राज्यांमध्ये उष्णतेच्या लाटेचा प्रभाव दिसून येतो. आधीच दक्षिण भारतात तापमानात वाढ होताना दिसत आहे. गेल्या दोन आठवड्यांपासून ही वाढ होत आहे. परिस्थिती अशी आहे की दक्षिण भारतातील सर्व राज्यांपासून ते महाराष्ट्र आणि ओडिशापर्यंत दिवसाचे तापमान ४ ते ६ अंशांनी जास्त म्हणजेच ३३ अंशांपेक्षा जास्त नोंदवले जात आहे. गेल्या दोन वर्षांपासून फेब्रुवारीच्या तिसऱ्या आठवड्यापासून तापमानात वाढ होत असल्याचे हवामान तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. मात्र यंदा फेब्रुवारीच्या पहिल्या आठवड्यापासून तापमानात वाढ होऊ लागली होती.

हवामानशास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की दक्षिण भारतात ३ मार्च २०२३ पासून उष्णतेची लाट सुरू झाली, जी मे महिन्याच्या तिसऱ्या आठवड्यापर्यंत कायम होती. तर 2०२२ मध्ये ११ मार्चपासून उष्णतेची लाट सुरू झाली, जी जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत कायम राहिली. गेल्या दोन वर्षांपासून उत्तर आणि मध्य भारतातील राज्यांमध्ये मान्सूनपूर्व हंगामात तापमान वाढण्याचा ट्रेंड यावेळीही कायम राहू शकतो. देश सध्या ऋतू चक्रातून जात आहे, हिवाळा संपतो आणि त्यानंतर वसंत ऋतूशिवाय उन्हाळा येतो. एल निनोमुळे केवळ प्रशांत महासागरच नाही तर बंगालच्या उपसागर आणि अरबी समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान गेल्या वर्षभरापासून सामान्यपेक्षा जास्त आहे.

येथे हवामान खात्याचे म्हणणे आहे की वेस्टर्न डिस्टर्बन्स साधारणपणे ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी दरम्यानच होतात. त्यांच्या कृतीमुळे पर्वतांमध्ये बर्फवृष्टी होते आणि उत्तर ते मध्य भारतापर्यंत मैदानी भागात मुसळधार पाऊस पडतो. मात्र, यावेळी ऑक्टोबर ते जानेवारीदरम्यान २१ वेस्टर्न डिस्टर्बन्स आले आहेत. त्यापैकी केवळ चार सक्रिय राहिले. या हवामान प्रणालीमुळे केवळ उत्तर भारतातच नव्हे तर मध्य भारतातही पाऊस झाला.

त्यामुळे २०२४ मध्ये कमाल उष्णता येईल
देशात उन्हाळा वाढल्याने तापमानात बदल होणार असून, त्याचा परिणाम शेतीच्या कामावर होणार आहे. त्यामुळे अन्नधान्याच्या टंचाईची समस्याही निर्माण होऊ शकते. हवामान बदल आणि एल निनोच्या प्रभावामुळे ही समस्या उद्भवण्याची शक्यता जागतिक हवामान संघटनेने व्यक्त केली आहे. त्याचा सर्वाधिक परिणाम उष्णतेची लाट असलेल्या भागात दिसून येईल.

अमेरिकन संशोधन संस्था नासा आणि जागतिक हवामान संस्थेच्या शास्त्रज्ञांनी २०२४ मधील हवामानाच्या परिस्थितीबाबत इशाराही जारी केला आहे. २०१६ च्या तुलनेत २०२३ हे सर्वात उष्ण वर्ष ठरले असून आता २०२४ हे वर्षही सर्वात उष्ण वर्ष ठरु शकणार असल्याची माहिती नासाने दिली आहे. हवामान बदल आणि एल निनोच्या परिणामांमुळे जगात अशा प्रकारची परिस्थिती निर्माण होत असल्याचे नासाचे म्हणणे आहे. सध्या अल निनो सक्रिय असल्यामुळे तापमानात वाढ झाल्यासारखे बदल दिसून येत आहेत. पुढील वर्षी एप्रिलपर्यंत ते ९० टक्के सक्रिय राहण्याची अपेक्षा आहे. एल निनोच्या निर्मितीमुळे मागील मान्सूनवरही परिणाम झाला आहे.