Painkiller Side Effects: डोकेदुखी, कंबरदुखी, सांधेदुखी किंवा स्नायू दुखू लागले की अनेकजण लगेच पेनकिलर म्हणजेच वेदनाशामक गोळी घेतात. या गोळीमुळे काही वेळात आराम मिळत असल्याने वारंवार औषध घेण्याची सवयही लागू शकते. मात्र, डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय सतत पेनकिलर घेणे आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते. काही औषधांचा चुकीच्या प्रमाणात किंवा दीर्घकाळ वापर केल्यास पोट, किडनी, यकृत आणि हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे वेदना कमी करण्यासाठी औषध घेताना योग्य काळजी घेणे आवश्यक आहे.

१. पोटात अल्सर आणि रक्तस्रावाचा धोका

काही वेदनाशामक औषधांमुळे पोटाच्या आतील संरक्षणात्मक थरावर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः आयबुप्रोफेन आणि इतर काही NSAID प्रकारच्या औषधांचा वारंवार किंवा जास्त प्रमाणात वापर केल्यास पोटात अल्सर होण्याची तसेच पोटातून किंवा आतड्यांतून रक्तस्राव होण्याची शक्यता वाढते. औषध घेतल्यानंतर पोटात तीव्र वेदना होणे, रक्ताची उलटी होणे किंवा मल काळा पडणे अशी लक्षणे दिसल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.

२. किडनीच्या कार्यावर होऊ शकतो परिणाम

काही पेनकिलर औषधांमुळे किडनीला होणारा रक्तपुरवठा कमी होऊ शकतो. विशेषतः दीर्घकाळ औषध घेणे, जास्त मात्रा वापरणे, शरीरात पाण्याची कमतरता असणे किंवा आधीपासून किडनीचा त्रास असणे यामुळे धोका वाढू शकतो. त्यामुळे वारंवार वेदना होत असल्यास स्वतःहून औषध घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

३. यकृताला गंभीर इजा होण्याची शक्यता

पॅरासिटामॉल हे ताप आणि वेदना कमी करण्यासाठी वापरले जाणारे औषध आहे. मात्र, त्याचे प्रमाण जास्त झाल्यास यकृताला गंभीर इजा होऊ शकते. विशेष म्हणजे सर्दी, ताप आणि वेदनांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही औषधांमध्येही पॅरासिटामॉल असते. त्यामुळे एकाच घटकाची दोन वेगवेगळी औषधे एकाच वेळी घेतल्यास नकळत औषधाचे प्रमाण वाढू शकते. औषधाच्या पाकिटावरील सूचना वाचणे आणि निर्धारित मात्रेचे पालन करणे आवश्यक आहे.

४. हृदयविकाराचा धोकाही वाढू शकतो

काही NSAID प्रकारच्या वेदनाशामक औषधांचा जास्त मात्रा किंवा दीर्घकाळ वापर केल्यास हृदयविकाराचा झटका आणि स्ट्रोकचा धोका वाढू शकतो. उच्च रक्तदाब किंवा हृदयविकार असलेल्या व्यक्तींनी अशी औषधे घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

५. गोळ्या घेऊनही डोकेदुखी वारंवार होऊ शकते

डोकेदुखी झाल्यावर वारंवार वेदनाशामक औषधे घेतल्याने काही व्यक्तींमध्ये उलट डोकेदुखी वारंवार होण्याची समस्या निर्माण होऊ शकते. याला ‘मेडिकेशन ओव्हरयूज हेडेक’ असे म्हणतात. अशा वेळी डोके दुखल्यावर पुन्हा गोळी घेण्याचे चक्र सुरू राहू शकते. त्यामुळे वारंवार डोकेदुखी होत असल्यास त्यामागील कारण समजून घेण्यासाठी डॉक्टरांची मदत घ्यावी.

६. वेदनेमागील मूळ कारण दुर्लक्षित राहू शकते

पेनकिलरमुळे वेदना काही काळ कमी होतात; मात्र वेदनेचे मूळ कारण दूर होतेच असे नाही. सतत कंबरदुखी, सांधेदुखी किंवा डोकेदुखी होत असेल, तर केवळ गोळ्यांवर अवलंबून राहणे योग्य नाही. अशा वेळी आवश्यक तपासण्या करून घेणे महत्त्वाचे आहे.

पेनकिलर घेताना कोणती काळजी घ्यावी?

– डॉक्टरांनी सांगितलेली किंवा औषधाच्या लेबलवर दिलेली मात्रा पाळावी.
– एकाच घटकाची दोन औषधे एकत्र घेणे टाळावे.
– डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय दीर्घकाळ औषध घेऊ नये.
– किडनी, यकृत, पोट किंवा हृदयाचा आजार असल्यास डॉक्टरांना त्याची माहिती द्यावी.
– रक्त पातळ करणारी किंवा इतर नियमित औषधे घेत असल्यास पेनकिलर घेण्यापूर्वी डॉक्टर अथवा फार्मासिस्टचा सल्ला घ्यावा.

पेनकिलरचा ओव्हरडोस झाल्यास काय करावे?

औषधाचे प्रमाण जास्त झाल्यास उलट्या होणे, पोटदुखी, अतिशय झोप येणे, गोंधळल्यासारखे वाटणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. पॅरासिटामॉलचे प्रमाण जास्त झाल्यास सुरुवातीला कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नसली, तरी यकृताला गंभीर इजा होऊ शकते.

औषधाचे प्रमाण जास्त घेतले गेल्याची शंका आल्यास लक्षणांची वाट न पाहता तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या. वेदना कमी करण्यासाठी औषधे उपयुक्त असली, तरी त्यांचा योग्य वापर करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.