Teen Ternity: आई झाल्यानंतर बाळाच्या संगोपनासाठी महिलांना मॅटर्निटी लिव्ह म्हणजेच प्रसूती रजा दिली जाते. मात्र, मुलं मोठी झाल्यानंतरही त्यांना पालकांच्या वेळेची आणि आधाराची गरज असते. विशेषतः १३ ते १८ वर्षे वयोगटातील मुलांच्या आयुष्यात अनेक बदल होत असतात. या काळात त्यांना समजून घेणारे आणि त्यांच्यासोबत वेळ घालवणारे पालक हवे असतात. याच गरजेतून सध्या ‘टीन-टर्निटी’ हा नवा ट्रेंड चर्चेत आला आहे. या ट्रेंडमध्ये पालक आपल्या किशोरवयीन मुलांसाठी कामाचे तास कमी करत आहेत, कामाची पद्धत बदलत आहेत किंवा काही काळ कामातून ब्रेक घेत आहेत. नेमका काय आहे हा ट्रेंड आणि मुलांच्या आयुष्यात पालकांची उपस्थिती का महत्त्वाची आहे, जाणून घेऊया.

काय आहे ‘टीन-टर्निटी’?

‘टीन-टर्निटी’ हा शब्द किशोरवयीन मुलांच्या संगोपनाशी संबंधित आहे. मॅटर्निटी लिव्हमध्ये आई बाळाच्या जन्मानंतर त्याच्या संगोपनासाठी वेळ देते. त्याचप्रमाणे, किशोरवयीन मुलांच्या गरजा लक्षात घेऊन पालकांनी आपल्या वेळेचे आणि कामाचे नियोजन करणे म्हणजे ‘टीन-टर्निटी’.

साधारणपणे १३ ते १८ वर्षे वयोगटातील मुलांना किशोरवयीन म्हटले जाते. या वयात मुलांच्या शरीरात, विचारांमध्ये आणि भावनांमध्ये अनेक बदल होत असतात. त्यांना स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण करायची असते. मित्रमैत्रिणी, अभ्यास, करिअर आणि सोशल मीडियाचा त्यांच्या आयुष्यावर प्रभाव पडत असतो. अशा परिस्थितीत मुलांना पालकांच्या मार्गदर्शनाची आणि भावनिक आधाराची गरज असते. त्यामुळे काही पालक मुलांसाठी कामाचा वेग कमी करत आहेत. यालाच ‘टीन-टर्निटी’ असे म्हटले जात आहे.

किशोरवयीन मुलांना पालकांची गरज का असते?

किशोरवयात मुलांना स्वतःचे निर्णय घ्यायचे असतात. त्यांना स्वतंत्र राहण्याची इच्छा असते. मात्र, याच काळात त्यांच्या मनात अनेक प्रश्न आणि संभ्रमही असतात. अभ्यासाचा ताण, करिअरची चिंता, मित्रमैत्रिणींमधील नाती, सोशल मीडियाचा प्रभाव आणि स्वतःची ओळख निर्माण करण्याची धडपड यामुळे मुलांच्या मनावर परिणाम होऊ शकतो.

अनेकदा मुलांना आपली अडचण पालकांना सांगता येत नाही. काही मुलं चिडचिड करू लागतात, एकटं राहू लागतात किंवा पूर्वीपेक्षा कमी बोलतात. अशा वेळी पालकांनी मुलांच्या वागण्यात होणारे बदल समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. मुलांना सतत प्रश्न विचारण्यापेक्षा त्यांच्याशी मोकळेपणाने संवाद साधणे गरजेचे आहे. त्यांना आपले म्हणणे मांडण्यासाठी सुरक्षित आणि विश्वासाचे वातावरण मिळाले पाहिजे.

मुलांसाठी नोकरी सोडणे गरजेचे आहे का?

‘टीन-टर्निटी’ म्हणजे नोकरी सोडून घरी बसणे, असा त्याचा अर्थ नाही. प्रत्येक पालकाला नोकरी सोडणे किंवा दीर्घकाळ कामापासून दूर राहणे शक्य नसते. आर्थिक जबाबदाऱ्या, करिअर आणि वैयक्तिक आयुष्य यांचाही विचार करावा लागतो. त्यामुळे प्रत्येक कुटुंबाने आपल्या परिस्थितीनुसार मुलांसाठी वेळ काढणे महत्त्वाचे आहे.

यासाठी काही पर्याय वापरता येऊ शकतात.

•  शक्य असल्यास आठवड्यातून एखादा दिवस वर्क फ्रॉम होम करणे.
•  कामाचे तास किंवा शिफ्ट बदलून घेणे.
•  दररोज संध्याकाळी काही वेळ मुलांसाठी राखून ठेवणे.
•  शाळेतील पालकसभा किंवा मुलांच्या महत्त्वाच्या कार्यक्रमांना उपस्थित राहणे.
•  मुलांसोबत मोबाईल बाजूला ठेवून मनमोकळ्या गप्पा मारणे.

मुलांसोबत किती वेळ घालवला, यापेक्षा त्या वेळेत पालक किती मनापासून त्यांच्यासोबत होते, हे अधिक महत्त्वाचे आहे.

डिजिटल जगात मुलांवर नजर ठेवण्यापेक्षा विश्वास ठेवा

आजच्या किशोरवयीन मुलांचे आयुष्य मोबाईल आणि सोशल मीडियाशी जोडलेले आहे. इंटरनेटमुळे त्यांना नवीन गोष्टी शिकण्याच्या संधी मिळतात. मात्र, ऑनलाइन छळ, चुकीची माहिती आणि स्क्रीनचा अतिवापर अशा समस्याही निर्माण होऊ शकतात. अशा वेळी मुलांचा मोबाईल तपासणे किंवा त्यांच्यावर सतत लक्ष ठेवणे यापेक्षा त्यांच्याशी विश्वासाचे नाते निर्माण करणे गरजेचे आहे. मुलांना डिजिटल सुरक्षेची माहिती द्यावी. सोशल मीडियाचा वापर कसा करावा, वेळेचे नियोजन कसे करावे आणि ऑनलाइन अडचण आल्यास कोणाशी बोलावे, याबाबत त्यांच्याशी चर्चा करावी.

मुलांचा आत्मविश्वास वाढवण्यासाठी काय करावे?

क्लिनिकल सायकोलॉजिस्ट यांच्या मते, ‘टीन-टर्निटी’ म्हणजे करिअर सोडणे नव्हे, तर किशोरवयीन मुलांच्या गरजांनुसार स्वतःच्या उपस्थितीला प्राधान्य देणे. पालकांनी मुलांना पुरेसा वेळ द्यावा, त्यांच्या भावना समजून घ्याव्यात आणि त्यांना स्वतंत्रपणे निर्णय घेण्याची संधीही द्यावी. मुलांचे म्हणणे ऐकताना त्यांना लगेच दोष देणे किंवा प्रत्येक गोष्टीवर नियंत्रण ठेवणे टाळावे.

पालकांचा विश्वास आणि आधार मिळाल्यास मुलांचा आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे मुलांच्या किशोरवयात त्यांच्या सोबत राहणे, त्यांना समजून घेणे आणि गरजेच्या वेळी मार्गदर्शन करणे महत्त्वाचे आहे.