Senior Citizen Schemes: वयाची ६० वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर अनेक ज्येष्ठ नागरिकांना आर्थिक मदतीची आणि आरोग्य सुविधांची आवश्यकता असते. निवृत्तीनंतर नियमित उत्पन्नाचा स्रोत कमी झाल्याने दैनंदिन खर्च भागवणे अनेकांसाठी आव्हानात्मक ठरते. अशा परिस्थितीत केंद्र आणि राज्य सरकारकडून ज्येष्ठ नागरिकांसाठी विविध कल्याणकारी योजना राबवल्या जातात. या योजनांच्या माध्यमातून वृद्धापकाळ पेन्शन, आरोग्य विमा, बँकेतील ठेवींवर अतिरिक्त व्याज आणि काही प्रवास सवलतींचा लाभ मिळू शकतो.

विशेष म्हणजे, ज्येष्ठ नागरिक कार्डासाठी केवळ १० रुपये अर्ज शुल्क असल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मात्र, हे शुल्क सर्व राज्यांमध्ये सारखे असेलच असे नाही. तसेच या कार्डामुळे प्रत्येकाला दरमहा १० हजार रुपये मिळतात, असा अर्थ होत नाही. विविध योजनांचे लाभ एकत्रितपणे घेतल्यास आर्थिक फायदा होऊ शकतो. चला तर मग, ज्येष्ठ नागरिकांसाठी असलेल्या या सुविधांविषयी जाणून घेऊया.

कोणाला मिळते ज्येष्ठ नागरिक कार्ड?

भारतात सर्वसाधारणपणे वयाची ६० वर्षे पूर्ण केलेल्या व्यक्तींना ज्येष्ठ नागरिक मानले जाते. अशा व्यक्तींना संबंधित राज्याच्या नियमांनुसार ज्येष्ठ नागरिक कार्डासाठी अर्ज करता येतो. या कार्डाचा उपयोग ज्येष्ठ नागरिक म्हणून ओळख पटवण्यासाठी आणि पात्र सुविधांचा लाभ घेण्यासाठी होऊ शकतो.

या कार्डामुळे सरकारी कार्यालयांमधील काही सेवांमध्ये प्राधान्य, रुग्णालयांमधील विशेष सुविधा आणि राज्य सरकारकडून उपलब्ध असलेल्या विविध सवलतींचा लाभ घेता येऊ शकतो. मात्र, प्रत्येक सुविधेसाठी स्वतंत्र पात्रता आणि नियम असू शकतात.

वृद्धापकाळ पेन्शनचा मिळू शकतो लाभ

केंद्र आणि राज्य सरकारकडून आर्थिकदृष्ट्या गरजू ज्येष्ठ नागरिकांसाठी वृद्धापकाळ पेन्शन योजना राबवल्या जातात. या योजनांच्या माध्यमातून पात्र व्यक्तींना दरमहा आर्थिक मदत दिली जाते. मात्र, पेन्शनची रक्कम प्रत्येक राज्यात वेगवेगळी असू शकते. तसेच अर्जदाराचे वय, उत्पन्न, आर्थिक परिस्थिती आणि इतर पात्रता निकष तपासले जातात. त्यामुळे वयाची ६० वर्षे पूर्ण झाल्याने प्रत्येकाला आपोआप पेन्शन मिळते असे नाही.

आरोग्य उपचारांसाठी ५ लाखांपर्यंत संरक्षण

ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आरोग्यविषयक सुविधा अत्यंत महत्त्वाच्या असतात. आयुष्मान भारत प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजनेअंतर्गत पात्र लाभार्थ्यांना रुग्णालयात दाखल होऊन उपचार घेण्यासाठी वर्षाला ५ लाख रुपयांपर्यंतचे आरोग्य संरक्षण मिळू शकते.

विशेष म्हणजे, ७० वर्षे आणि त्यावरील नागरिकांसाठी आयुष्मान वय वंदना कार्डची सुविधाही उपलब्ध आहे. उत्पन्नाची अट न ठेवता या वयोगटातील ज्येष्ठ नागरिकांना योजनेत समाविष्ट केले जाते. यामुळे पात्र ज्येष्ठ नागरिकांना उपचारांचा आर्थिक भार कमी करण्यास मदत होते.

बँकेतील ठेवींवर मिळते अतिरिक्त व्याज

ज्येष्ठ नागरिकांसाठी बँकांमध्ये विशेष मुदत ठेव योजना म्हणजेच फिक्स्ड डिपॉझिट उपलब्ध असतात. सामान्य ग्राहकांच्या तुलनेत ज्येष्ठ नागरिकांना अनेकदा अधिक व्याजदर दिला जातो. त्यामुळे आपल्या बचतीवर तुलनेने अधिक परतावा मिळू शकतो. मात्र, व्याजदर बँक, ठेवीचा कालावधी आणि संबंधित योजनेनुसार बदलतात. त्यामुळे गुंतवणूक करण्यापूर्वी वेगवेगळ्या बँकांचे व्याजदर तपासणे आवश्यक आहे.

बस आणि विमान प्रवासात सवलती

काही राज्यांमध्ये ज्येष्ठ नागरिकांना सरकारी बस प्रवासात सवलत दिली जाते. तसेच काही विमान कंपन्यांकडून ठरावीक अटींनुसार ज्येष्ठ नागरिकांसाठी तिकीट दरात सवलत उपलब्ध असते. मात्र, या सवलती सर्व मार्गांवर किंवा सर्व प्रवाशांना लागू असतीलच असे नाही. रेल्वे प्रवासातही सध्या सर्व ज्येष्ठ नागरिकांना पूर्वीप्रमाणे सर्वसाधारण भाडे सवलत उपलब्ध नाही.

ज्येष्ठ नागरिक कार्डासाठी असा करा अर्ज

ज्येष्ठ नागरिक कार्ड मिळवण्यासाठी संबंधित राज्याच्या अधिकृत सरकारी पोर्टलवर अर्ज करता येतो. काही ठिकाणी ऑफलाइन अर्जाची सुविधाही उपलब्ध असते.

अर्जासाठी पुढील कागदपत्रे आवश्यक असू शकतात.

१. आधार कार्ड
२. जन्मतारखेचा पुरावा
३. पत्त्याचा पुरावा
४. पासपोर्ट आकाराचा फोटो
५. पॅन कार्ड (आवश्यक असल्यास)

संबंधित पोर्टलवर अर्ज भरून आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात. अर्ज शुल्क राज्याच्या नियमानुसार भरावे लागते. त्यानंतर अर्जाची पडताळणी करून पात्र अर्जदाराला कार्ड दिले जाते.

त्यामुळे घरातील ज्येष्ठ नागरिकांनी आपल्या राज्यातील सरकारी योजनांची माहिती घेऊन पात्रतेनुसार अर्ज करावा. केवळ ज्येष्ठ नागरिक कार्ड मिळाले म्हणजे सर्व योजनांचे लाभ आपोआप मिळत नाहीत. प्रत्येक योजनेचे नियम तपासूनच अर्ज करणे महत्त्वाचे आहे.