Rajya Sabha Election: देशातील 12 राज्यांमध्ये राज्यसभेच्या 26 जागांसाठी 18 जून रोजी निवडणूक होणार आहे. यामध्ये 24 नियमित जागा आणि 2 पोटनिवडणुकीच्या जागांचा समावेश आहे. या जागांसाठी एकूण 28 उमेदवार रिंगणात आहेत.

या निवडणुकीवर संपूर्ण देशाचे लक्ष लागून आहे, कारण राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (NDA) राज्यसभेत दोन तृतीयांश बहुमताच्या जवळ जाताना दिसत आहे. विशेषत: मध्य प्रदेश आणि झारखंडमध्ये भाजपच्या पाठिंब्याने अतिरिक्त उमेदवारांच्या प्रवेशामुळे ही लढत खूपच रंजक बनली आहे.

अनेक बड्या नेत्यांचा कार्यकाळ संपल्याने या निवडणुका जाहीर झाल्या आहेत. यामध्ये माजी पंतप्रधान एच.डी. देवेगौडा, काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खरगे, काँग्रेस नेते दिग्विजय सिंग, केंद्रीय मंत्री रवनीत सिंग बिट्टू, जॉर्ज कुरियन आदी प्रमुख नावांचा समावेश आहे.

मध्य प्रदेश आणि झारखंडमध्ये भाजपची नवी रणनीती Rajya Sabha Election: 

मध्य प्रदेशात निश्चित संख्येपेक्षा एक अधिक उमेदवार उभा करून आणि झारखंडमध्ये अपक्ष उमेदवार परिमल नाथवानी यांना पाठिंबा देऊन भाजपने विरोधकांच्या अडचणी वाढवल्या आहेत. संख्याबळानुसार झारखंडमधील दोन्ही जागा सत्ताधारी भारत आघाडीला द्याव्यात आणि मध्य प्रदेशात काँग्रेसला एक जागा मिळायला हवी, मात्र अतिरिक्त उमेदवारांमुळे ही लढत आता रंजक बनली आहे.

राज्यसभेच्या 24 जागा आणि तीन जागांसाठी झालेल्या पोटनिवडणुकीत बहुतांश राज्यांमध्ये विधानसभेतील पक्षांच्या संख्येनुसार उमेदवारांची निवड करण्यात आली असली तरी मध्य प्रदेश आणि झारखंडमध्ये जागांपेक्षा जास्त उमेदवार असल्याने निवडणुकीसोबतच क्रॉस व्होटिंग आणि राजकीय हेराफेरीची चर्चाही जोर धरू लागली आहे.

मध्य प्रदेशात काय परिस्थिती आहे?

मध्य प्रदेशातील तीन जागांसाठी भाजपने तरुण चुघ, रजनीश अग्रवाल आणि महेश केवट यांना उमेदवारी दिली आहे. काँग्रेसने मीनाक्षी नटराजन यांना उमेदवारी दिली आहे. 230 सदस्यीय विधानसभेत सध्याचे प्रभावी संख्याबळ 228 आहे आणि राज्यसभेची जागा जिंकण्यासाठी 58 मतांची आवश्यकता आहे.

भाजपचे 164 आमदार आहेत, तर काँग्रेसचे 64 आमदार आहेत. आकड्यांनुसार भाजपला दोन तर काँग्रेसला एक जागा मिळणार हे निश्चित आहे. मात्र, भाजपचा तिसरा उमेदवार रिंगणात उतरल्याने राजकीय समीकरणे बदलू शकतात.

काँग्रेसचे दोन आमदार मतदान करू शकले नाहीत, तरीही त्यांच्याकडे 62 आमदार असतील, जे एक जागा जिंकण्यासाठी आवश्यक असलेल्या 58 मतांपेक्षा चार जास्त आहेत. भाजपकडे त्यांच्या दोन उमेदवारांसाठी आवश्यक मतांपेक्षा 48 मते जास्त आहेत.

तिसरी जागा जिंकण्यासाठी त्यांना आणखी 10 मतांची गरज आहे. काँग्रेसमध्ये क्रॉस व्होटिंग होईल तेव्हाच हे शक्य होईल. काँग्रेसला 58 पेक्षा कमी मते पडल्यास प्रकरण दुसऱ्या पसंतीच्या मतांकडे जाऊ शकते.

झारखंडमधील समीकरणे कशी बदलू शकतात? Rajya Sabha Election: 

झारखंडमध्ये भारत आघाडीचे 56 आमदार आहेत आणि दोन्ही जागा जिंकण्यासाठी त्यांना 56 मतांची आवश्यकता आहे, परंतु भाजप आणि एनडीएच्या पाठिंब्याने अपक्ष उमेदवार परिमल नाथवानी यांच्या प्रवेशामुळे ही लढत मनोरंजक बनली आहे.

एनडीएकडे 24 आमदार आहेत आणि त्यांच्या समर्थक उमेदवाराला विजयी करण्यासाठी विरोधी शिबिरातून किमान चार अतिरिक्त मतांची आवश्यकता असेल. कोणत्याही उमेदवाराला आवश्यक 28 मते न मिळाल्यास दुसऱ्या पसंतीच्या मतांनी निर्णय घेतला जाईल.

इतर राज्यात काय परिस्थिती आहे?

गुजरातमधील 4 जागांसाठी भाजपने राजूभाई शुक्ला, मुकेश राठवा, मानसिंग परमार आणि जितेंद्र कंजारिया यांना उमेदवारी दिली आहे. 182 सदस्यीय विधानसभेत भाजपचे 161 आमदार असून विरोधी पक्षाने आपल्या बाजूने एकही उमेदवार उभा केलेला नाही, त्यामुळे चारही जागांवर भाजपचा विजय जवळपास निश्चित मानला जात आहे.

टीडीपीने आंध्र प्रदेशातील 4 राज्यसभेच्या जागांवर सना सतीश बाबू, बश्याम रामकृष्ण आणि चिंताकयाला विजय यांना उमेदवारी दिली आहे, तर लिंगमनेनी रमेश जनसेनेकडून रिंगणात आहेत.

राजस्थानमध्ये राज्यसभेच्या 3 जागा आहेत. त्यावर काँग्रेसने पुन्हा नीरज डांगी यांना उ  मेदवारी दिली आहे. याशिवाय भाजपने माजी प्रदेशाध्यक्ष सतीश पुनिया आणि अलका गुर्जर यांना 2 जागांवर उमेदवारी दिली आहे.

कर्नाटकात राज्यसभेच्या 4 जागा आहेत. यामध्ये काँग्रेसने मल्लिकार्जुन खर्गे, पवन खेडा आणि मन्सूर अली खान यांना ३ जागांवर, तर भाजपने एम. नागराज यांना एका जागेवर उमेदवारी दिली आहे. माजी पंतप्रधान एचडी यांच्यावर काँग्रेसचा भाजपवर हल्लाबोल देवेगौडा यांना तिकीट न दिल्याचा आरोप.

पूर्वोत्तर राज्यांमधील परिस्थिती 

मणिपूरमध्ये भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष अधिकारीमायुम शारदा देवी उमेदवार आहेत. अरुणाचल प्रदेशमध्ये भाजपच्या ज्येष्ठ नेत्या ताई तगक निवडणुकीच्या रिंगणात आहेत. मुख्यमंत्री कॉनरॅड संगमा यांचे भाऊ जेम्स के. हे मेघालयमध्ये नॅशनल पीपल्स पार्टीचे (एनपीपी) प्रतिनिधित्व करत आहेत.

संगमा हे उमेदवार आहेत. मिझोराममधील सत्ताधारी झोरम पीपल्स मूव्हमेंट (ZPM) ने लालतुलुआंगकिमा यांना उमेदवारी दिली आहे.

राज्यसभेत एनडीएचे दोन तृतीयांश बहुमत

2026 ची राज्यसभा निवडणूक राजकीयदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. 245 सदस्यांच्या राज्यसभेत दोन तृतीयांश बहुमतासाठी 164 जागांची आवश्यकता आहे. यामध्ये साध्या बहुमतासाठी 123 जागा आणि दोन तृतीयांश बहुमतासाठी 164 जागा आवश्यक आहेत.

सध्या एनडीएकडे 148 खासदार आहेत, ज्यात भाजपचे सुमारे 113-114 खासदार आहेत. इंडिया ब्लॉकमध्ये सुमारे ६६ खासदार आहेत, तर उर्वरित जागा इतर प्रादेशिक पक्षांकडे आहेत. एनडीएने बहुमताचा आकडा आधीच पार केला असून आता 164 जागांपर्यंत पोहोचण्याचे त्यांचे लक्ष्य आहे.

एनडीएची ताकद का वाढत आहे?

2026 मध्ये राज्यसभेच्या 72 जागांसाठी वेगवेगळ्या टप्प्यात निवडणुका होत आहेत. एनडीएची स्थिती मजबूत होण्यासाठी अनेक कारणे दिली जात आहेत. आंध्र प्रदेशात टीडीपी आणि जनसेनेच्या चांगल्या कामगिरीचा फायदा एनडीएला मिळत आहे.

गुजरातसारख्या राज्यात भाजपचे प्रचंड बहुमत त्यांना सहज जागा देत आहे. ओडिशा आणि महाराष्ट्रातील राजकीय परिस्थितीमुळेही युती मजबूत झाली आहे. मध्य प्रदेश आणि झारखंडमध्ये अतिरिक्त उमेदवार उभे करून भाजप क्रॉस व्होटिंगद्वारे अतिरिक्त जागा जिंकण्याची रणनीती अवलंबत आहे. याशिवाय राष्ट्रपतींनी नामनिर्देशित केलेल्या सदस्यांचा पाठिंबाही एनडीएची ताकद अनेक बाबींमध्ये वाढवू शकतो.

164 जागांचे महत्त्व काय?

एनडीएने राज्यसभेत 164 जागांचा आकडा गाठला तर ही राजकीयदृष्ट्या मोठी उपलब्धी असेल. 18 जूनच्या निवडणुकांचे निकाल आणि त्यानंतरच्या नोव्हेंबरमधील निवडणुका हे ठरवतील की NDA दोनतृतीयांश बहुमताचे हे लक्ष्य गाठते की त्याच्या अगदी जवळ थांबते.