India’s forex reserves : भारताच्या परकीय चलनसाठ्यात ८ मे रोजी संपलेल्या आठवड्यात ६.२९५ अब्ज डॉलरची वाढ होऊन तो ६९६.९८८ अब्ज डॉलरवर पोहोचल्याची माहिती भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) शुक्रवारी दिली. याआधीच्या आठवड्यात देशाचा परकीय चलनसाठा ७.७९४ अब्ज डॉलरने घसरून ६९०.६९३ अब्ज डॉलरवर आला होता. फेब्रुवारीअखेर पश्चिम आशियातील तणाव वाढण्यापूर्वी २७ फेब्रुवारी रोजी संपलेल्या आठवड्यात परकीय चलनसाठ्याने ७२८.४९४ अब्ज डॉलरचा विक्रमी उच्चांक गाठला होता. त्यानंतर रुपयावर दबाव वाढल्याने रिझर्व्ह बँकेला डॉलर विक्रीद्वारे हस्तक्षेप करावा लागला आणि साठ्यात घट नोंदवली गेली होती. हेही वाचा – ‘या’ कारणांमुळे शेअर बाजारात घसरण, गुंतवणूकदारांचे 1.67 लाख कोटी रुपयांचे नुकसान रिझर्व्ह बँकेच्या आकडेवारीनुसार, परकीय चलनसाठ्यातील प्रमुख घटक असलेल्या विदेशी चलन मालमत्तेत (FCA) ५६२ दशलक्ष डॉलरची वाढ होऊन ती ५५२.३८७ अब्ज डॉलरवर पोहोचली. डॉलरच्या तुलनेत युरो, पौंड आणि येन यांसारख्या इतर चलनांच्या मूल्यातील चढ-उतारांचाही या मालमत्तेवर परिणाम होत असतो. याच कालावधीत सोन्याच्या साठ्यात ५.६३७ अब्ज डॉलरची मोठी वाढ होऊन तो १२०.८५३ अब्ज डॉलरवर गेला. तसेच विशेष आहरण हक्क (SDRs) ८४ दशलक्ष डॉलरने वाढून १८.८७३ अब्ज डॉलरवर पोहोचले. हेही वाचा – डॉलरसमोर रुपया प्रथमच 96.14 वर; विक्रमी घसरणीने बाजारात चिंता आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीतील (IMF) भारताची राखीव स्थितीदेखील १२ दशलक्ष डॉलरने वाढून ४.८७५ अब्ज डॉलरवर पोहोचल्याचे रिझर्व्ह बँकेने स्पष्ट केले. परकीय चलन साठ्याचे महत्व – भारताच्या परकीय चलनसाठ्याला (Forex Reserves) देशाच्या आर्थिक सुरक्षिततेचे कवच मानले जाते. हा साठा जितका मजबूत, तितकी देशाची आर्थिक स्थिती स्थिर मानली जाते. रुपयाला आधार मिळतो – डॉलरच्या तुलनेत रुपयावर दबाव वाढल्यास रिझर्व्ह बँक बाजारात डॉलर विकून रुपयाची घसरण नियंत्रित करू शकते. त्यामुळे चलनातील मोठी अस्थिरता कमी होते. आयात खर्च भागविण्यास मदत – भारताला कच्चे तेल, सोने, इलेक्ट्रॉनिक्स यांसारख्या वस्तू मोठ्या प्रमाणावर आयात कराव्या लागतात. परकीय चलनसाठा असल्यामुळे अनेक महिन्यांच्या आयातीचा खर्च भागविता येतो. आर्थिक संकटात संरक्षण – जागतिक मंदी, युद्धस्थिती किंवा भूराजकीय तणावाच्या काळात विदेशी गुंतवणूक बाहेर गेली तरी देशाकडे आवश्यक डॉलर उपलब्ध राहतात. विदेशी गुंतवणूकदारांचा विश्वास वाढतो – मोठा परकीय चलनसाठा म्हणजे देशाची अर्थव्यवस्था मजबूत असल्याचा संदेश जातो. त्यामुळे विदेशी गुंतवणूक आकर्षित होण्यास मदत होते. परदेशी कर्जफेड सुलभ होते – सरकार आणि कंपन्यांना परदेशी कर्जाची परतफेड करताना डॉलरची गरज असते. मजबूत साठा असल्यास कर्जफेडीचा धोका कमी होतो. महागाई नियंत्रणात मदत – रुपया खूप घसरल्यास आयात महाग होते आणि महागाई वाढते. चलनसाठ्याच्या मदतीने रुपयातील तीव्र घसरण रोखता येते. देशाची आंतरराष्ट्रीय पत मजबूत होते. मोठा परकीय चलनसाठा हा जागतिक स्तरावर आर्थिक सामर्थ्याचा महत्त्वाचा निर्देशांक मानला जातो. त्यामुळे भारताची पत (Creditworthiness) सुधारते.