larak island: लरक बेट: होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील ‘किलर वॉच टॉवर’ जिथे संपूर्ण जगाचा श्वास अडकला ; नेमकं काय कारण आहे? वाचा

larak island: जर तुम्ही जागतिक नकाशावर पर्शियन आखाताकडे पाहिले, तर ते एका अरुंद नळीसारखे दिसते. या नळीच्या तोंडाशी लरक बेट आहे, जे ५० चौरस किलोमीटरचे एक छोटे बेट आहे. हा केवळ एक भूभाग नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या गळ्यावरचा खंजीर आहे.

इराण च्या ताब्यात असलेले हे बेट जगातील सर्वात धोकादायक अडथळा म्हणून उदयास आले आहे. येथून जाणाऱ्या प्रत्येक जहाजाला माहित आहे की, त्याचे जीवन आणि मृत्यू या बेटाच्या टेकड्यांमध्ये लपवलेल्या इराणी क्षेपणास्त्रांवर अवलंबून आहे. गेल्या आठवड्यात येथून अनेक जहाजांवर हल्ले झाले आहेत.

अंड्याच्या आकाराचे लारक बेट अंदाजे १० किमी लांब आणि ५ किमी रुंद आहे. आकाराने लहान असूनही, अमेरिकेसारख्या महाशक्तीसाठी त्याचे महत्त्व एक गूढच आहे. इराणवर लष्करी वर्चस्व प्रस्थापित केलेल्या अमेरिकेला या बेटाचे रहस्य उलगडणे अवघड वाटते.

या बेटावरील लाव्हाने आच्छादलेल्या टेकड्यांमुळे ते आयआरजीसीच्या सैनिकांसाठी एक आदर्श ठिकाण ठरते. काही लष्करी तळ वगळता, हे बेट अक्षरशः निर्जन आहे. त्याचे स्थान हीच त्याची सर्वात मोठी ताकद आहे, कारण ते होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील सर्वात अरुंद सागरी मार्गाजवळ वसलेले आहे.

लरकवरील आयआरजीसीचा “नियंत्रण कक्ष” अन् अमेरिकी नौदलावरील त्याचे नियंत्रण (larak island) इराणने लरक बेटाचा वापर टेहळणी बुरूज म्हणून केला आहे. याठिकाणावरून आयआरजीसी आखातातील प्रत्येक हालचालीवर लक्ष ठेवते. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सने (आयआरजीसी) याठिकाणी जमिनीपासून ते भूमिगत स्तरापर्यंत एक मजबूत तटबंदी उभारली आहे.

भूमिगत क्षेपणास्त्र शहर: उपग्रह प्रतिमांवरून असे दिसून येते की इराणने याठिकाणी टेकड्यांमध्ये मोठे बंकर खोदले आहेत. येथे अणुहल्ल्याचाही सामना करू शकणाऱ्या क्षेपणास्त्रांचा साठा आहे.

जहाजविरोधी क्षेपणास्त्रे: याठिकाणी अशी क्षेपणास्त्रे तैनात आहेत जी ३०० किलोमीटर दूरवरूनही जहाजे शोधून नष्ट करू शकतात.

वेगवान हल्ला नौका: इराणने लरकच्या किनाऱ्यावर शेकडो लहान आणि वेगवान नौका (स्पीडबोट्स) तैनात केल्या आहेत. या नौका रडारला अदृश्य असतात आणि ‘मधमाशांच्या थव्याप्रमाणे’ मोठ्या जहाजांवर हल्ला करतात.

रडार आणि जॅमर्स: याठिकाणवरून इराण संपूर्ण पर्शियन आखातातील सिग्नल जॅम करू शकतो, ज्यामुळे शत्रूची जहाजे मार्ग चुकतात.

जहाज वाहतुकीच्या जीवनवाहिनीवर कब्जा (larak island) लरक बेट होर्मुझच्या अरुंद सामुद्रधुनीवर वसलेले आहे, ज्यातून जगातील अंदाजे २० ते ३० टक्के कच्चे तेल जाते. हे बेट जहाज वाहतुकीच्या मार्गाच्या इतके जवळ आहे की, बेटावरील टेहळणी मनोऱ्यावरून एका साध्या दुर्बिणीच्या साहाय्याने जाणाऱ्या जहाजांची नावे वाचता येतात.

इराणला माहित आहे की, या बेटावरून जाणारा मार्ग रोखल्यास जगभरात पेट्रोल आणि डिझेलचा तुटवडा निर्माण होईल. कारखाने बंद पडतील आणि शेअर बाजार कोसळेल. म्हणूनच अमेरिकेसारखी महासत्तासुद्धा लरक बेटाजवळ जाण्यापूर्वी दोनदा विचार करते. हे बेट एका ‘टोल नाक्या’सारखे काम करते, ज्याठिकाणी शुल्क पैशांच्या स्वरूपात नव्हे, तर एका सामरिक कराराच्या स्वरूपात भरले जाते.

larak island:

अमेरिकी नौदलासाठी डोकेदुखी जेव्हा कधी अमेरिकी नौदलाचे विमानवाहू जहाज किंवा युद्धनौका बहरीन किंवा दुबईच्या दिशेने जाते, तेव्हा तिला लरकजवळून जावे लागते. इराण इथूनच आपल्या युद्धाला सुरुवात करतो. ( larak island)

धमकीवजा रेडिओ संदेश: इराणी नौदल लरकवरून अमेरिकी जहाजांना त्यांच्या सागरी सीमेपासून दूर राहण्याचा इशारा देते.

ड्रोनद्वारे पाळत: लरकवरून उडणारे इराणी ड्रोन २४ तास अमेरिकी जहाजांवर घिरट्या घालतात.

नौदल सराव: अमेरिकी नौदलाला घाबरवण्यासाठी आणि त्यांच्या हालचालींचा वेग कमी करण्यासाठी इराण अनेकदा लरकच्या आसपास प्रत्यक्ष गोळीबाराचा सराव करतो.

रक्तपात आणि जहाजांची स्मशानभूमी

लरक बेटाजवळील समुद्र वरवर शांत दिसतो, पण त्याच्या खाली जहाजांचे सांगाडे पडलेले आहेत. या परिसराने अनेक दशकांची युद्धे पाहिली आहेत.

टँकर युद्ध (१९८०-१९८८):

इराण-इराक युद्धादरम्यान, लरक बेट “जहाजांची स्मशानभूमी” बनले होते. त्यावेळी, इराणने इराकला मदत करणाऱ्या या भागातून जाणाऱ्या प्रत्येक जहाजाला लक्ष्य केले होते.

अमेरिकन जहाजावरील हल्ल्याचा बदला म्हणून इराणी जहाज बुडवणे: larak island:

१९८८ मध्ये, कुवेतहून परत येत असताना, अमेरिकन फ्रिगेट ‘यूएसएस सॅम्युअल बी. रॉबर्ट्स’ इराणने पेरलेल्या सागरी सुरुंगाला धडकले. या स्फोटामुळे जहाजाला १५ फूट रुंद छिद्र पडले. पर्शियन आखातातून जहाजाला कसेबसे वाचवण्यात आले आणि अमेरिकेत आणण्यात आले.

त्याच्या दुरुस्तीसाठी ९० दशलक्ष डॉलर्स खर्च आला आणि संपूर्ण इंजिन रूम बदलावी लागली. अमेरिकेने या अपघाताचा बदला अवघ्या चार दिवसांनंतर घेतला. इराणी युद्धनौका ‘सहंद’वर हल्ला करून लरक बेटापासून २०० मीटर अंतरावर ती बुडवण्यात आली.

‘सीवाईज जायंट’चे बुडणे:

१४ मे १९८८ रोजी, जगातील सर्वात मोठे जहाज ‘सीवाईज जायंट’ लरक बेटाजवळ इराणी क्षेपणास्त्रे आणि इराकी हल्ल्यांना बळी पडले. जहाज इतके प्रचंड होते की त्याची पुनर्बांधणी करणे अशक्य होते.

कंटेनर जहाजांवरील हल्ले: अलिकडच्या वर्षांत, लरकजवळ अनेक इस्रायली आणि पाश्चात्य कंटेनर जहाजांवर रहस्यमय हल्ले झाले आहेत. कधीकधी जहाजांवर लिम्पेट सुरुंग पेरले जातात, आणि कधीकधी आत्मघाती ड्रोन हल्ले करतात.

लरकच्या सुरुंगक्षेत्रात शांतता किती काळ टिकेल?

आज, लारक बेट केवळ एक बेट नाही, तर एक असे युद्धक्षेत्र आहे जे कधीही भडकू शकते. इराणने त्याला आपली “संरक्षणाची अंतिम फळी” बनवले आहे. जर इराण आणि अमेरिका यांच्यात पुन्हा थेट युद्ध झाले, तर पहिले क्षेपणास्त्र डागले जाईल ते ठिकाण लरक बेटच असेल.

हा ५० चौरस किलोमीटरचा भूभाग जगाच्या सागरी वाहतुकीची जीवनरेखा ओलीस ठेवतो. तो जगाला आठवण करून देतो की सत्ता केवळ मोठ्या राष्ट्रांकडे नसते, तर योग्य ठिकाणी योग्य शस्त्रे तैनात करणाऱ्यांकडे असते.

पर्शियन आखाताचा हा ‘रक्तपात करणारा टोलनाका’ अजूनही अनेक रहस्ये आणि हजारो क्षेपणास्त्रे आपल्या टेकड्यांमध्ये लपवून ठेवतो, जी जागतिक अर्थव्यवस्थेचा गळा घोटण्यासाठी पुरेशी आहेत.