सांभाळा यकृताचे आरोग्य (भाग-१)

डॉ. अमित गुप्ते 

दरवर्षी 28 जुलै हा दिवस वर्ल्ड हिपॅटिटीस डे म्हणून जगभर साजरा केला जातो. आजच्या बदलत्या काळात समाजात व्यसनाधिनतेचे प्रमाण वाढत असताना आणि जास्तीतजास्त युवा पिढी विविध व्यसनांच्या आहारी जात असल्याचे दिसत असताना, यकृत विकारांविषयी समाजात जनजागृती होणे गरजेचे आहे.

मद्यसेवनाने यकृत विकारात वाढ 
नियमित दारूच्या व्यसनामुळे शरीरातील जवळ-जवळ सर्व क्रियांवरती लक्ष ठेवण्याची महत्त्वाची भूमिका निभावणाऱ्या यकृतावर विपरित परिणाम होत आहे असे वोक्‍हार्ट हॉस्पिटलने निदर्शनास आणले आहे.
दारूचा आजार हा मधुमेहाप्रमाणेच जन्मभराचा असतो, तो शारीरिक, मानसिक, बौद्धिक, नैतिक, कौटुंबिक, सामाजिक, राष्ट्रीय पातळीवर फक्‍त आणि फक्‍त बरबादीच करतो. नियमित दारूच्या व्यसनामुळे शरीरातील जवळ-जवळ सर्व क्रियांवरती लक्ष ठेवण्याची महत्त्वाची भूमिका निभावणाऱ्या यकृतावर विपरित परिणाम होत आहे असे वोक्‍हार्ट हॉस्पिटलने निदर्शनास आणले आहे.
यकृत हा एक अतिशय महत्त्वाचा अवयव आहे. तो खनिजं, जीवनसत्त्वं साठवून ठेवतो आणि शरीरातील 80 टक्के चांगल्या कोलॅस्टेरॉलची निर्मिती करतो. यकृतामध्ये पित्त या घटकाची निर्मिती होते. पित्तामुळे शरीरातील मेदाचं पचन होतं परंतु बदलत्या जीवनशैलीमुळे यकृताच्या आजारांमध्ये वाढ असल्याचे दिसून आले आहे.
कामाचा ताण, अवेळी खाणे – पिणे, एकाच ठिकाणी बसून काम करणे, आर्थिक अडचणी, मानसिक ताण, नियमित दारूचे व्यसन या सगळ्यांचा परिणाम म्हणजे वाढत जाणारा लठ्ठपणा. लठ्ठपणा वाढल्याने शरीरातील मेदाचे प्रमाण वाढते. यकृतातील मेदाचेही प्रमाण वाढल्याने कार्यक्षमता कमी होऊन ते कठीण होत जाते म्हणजेच त्याचे कार्य थांबते. आजमितीला भारतामध्ये 100 पैकी 20 ते 30 जणांना यकृतातील मेद वाढीचा आजार जडलेला आहे. वेळीच उपचार केल्यास आजार बरा होऊ शकतो पण, निदान झाले नसल्यामुळे याची जाणीव अनेकांना नसते. भरपूर दारू पिणाऱ्यांच्या यकृतावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. अशांना अल्कोहोलिक हेपॅटिटिस, मेदयुक्त यकृत आणि अल्कोहोलिक सिरॉसिस (यकृत काठीण्य) हे आजार जडू शकतात.
सध्याची कुटुंब व्यवस्था ही स्वतंत्र असून आधुनिक मम्मी डॅडीना मुलांना वेळ देता येत नाही. पूर्वीसारखी एकत्र कुटुंब पद्धती नसल्यामुळे कुटुंबांचा धाक असणं हा प्रकार आता पाहायला मिळत नाही. त्यामुळे आजच्या युवा पिढीला व्यसनांपासून दूर ठेवणे फार अवघड आहे. वाईन शॉपच्या बाहेर असणारी आजच्या युवा वर्गाची गर्दी पाहता भविष्यात भारतामध्ये यकृताच्या आजारांमध्ये नक्‍की वाढ होणार असे तज्ञ डॉक्‍टरांचे मत आहे. यकृताचा कर्करोग आणि सायरोसिसमुळे भारतामध्ये तब्बल तीन लाखावर व्यक्‍ती दगावतात. तर दरवर्षी दोन लाख यकृताने आजारी व्यक्‍तींना अखेरच्या क्षणी निदान होते. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या
अहवालानुसार मृत्यूच्या कारणांमध्ये यकृताचा आजार हे तिसरे कारण ठरत आहे.

यकृताचा विकार वाढण्याची भीती 

विषाणूमुळे होणारा हेपॅटायटिस ही चिंतेची बाब होऊ लागली आहे. हा संसर्गजन्य रोगांचा समूह आहे. त्याला हेपटायटिस ए, बी, सी, डी आणि ई असे म्हणतात. जगभरात लक्षावधी व्यक्‍तींना या रोगाची लागण होत आहे. यापैकी हेपॅटायटिस बी आणि सी हे गंभीर स्वरूपाचे यकृताचे विकार आणि यकृताच्या कर्करोगासाठी कारणीभूत ठरू लागले आहेत.
बैठी जीवनशैली आणि मधुमेह, स्थूलपणा यासारखे विकार हे चरबीयुक्‍त यकृतासाठी कारणीभूत ठरू लागले आहेत. यकृताला इजा झाल्यामुळे हेपॅटायटिस होऊ शकतो किंवा कर्करोग होण्याचीही शक्‍यता असते.
जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (डब्ल्यूएचओ) भारतात 40 दशलक्ष व्यक्‍तींना हेपॅटायटिस बी या विकाराची लागण झालेली आहे आणि 6 ते 12 दशलक्ष व्यक्‍तींना गंभीर स्वरूपाचा हेपॅटायटिस सी झालेला आहे. गंभीर स्वरूपाचा हेपॅटायटिस असलेल्या व्यक्तींपैकी केवळ 5% व्यक्‍तींनाच या विकाराचा संसर्ग झाल्याची जाणीव आहे. यापैकी केवळ 1% व्यक्‍तींना यावरील उपचार उपलब्ध आहेत. हेपटायटस ई हा विषाणू संसर्गजन्य हेपॅटायटिससाठी कारणीभूत आहे. मुलांमध्ये बहुधा हेपॅटायटिस ए हा विषाणू आढळतो. यकृत निकामी होण्यासाठी बहुधा हेपटायटिस ई हा विषाणू कारणीभूत ठरतो.
-Ads-
दैनिक प्रभातचे फेसबुक पेज लाईक करा

सांभाळा यकृताचे आरोग्य (भाग-२)

सांभाळा यकृताचे आरोग्य (भाग-३)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Enable Google Transliteration.(To type in English, press Ctrl+g)