Ajit Pawar : महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांचे आज सकाळी बारामती (पुणे) विमानतळाजवळ झालेल्या भीषण विमान अपघातात दुःखद निधन झाले. ते ज्या विमानातून मुंबईहून बारामतीकडे जिल्हा परिषद निवडणुकीच्या प्रचारासाठी निघाले होते, त्याचे नोंदणी क्रमांक VT-SSK होता. हे विमान Learjet 45XR मॉडेलचे होते आणि दिल्लीस्थित VSR Aviation कंपनीकडून ऑपरेट केले जात होते. या अपघातात अजित पवार यांच्यासह विमानातील इतर पाच जणांचाही मृत्यू झाला. या दुर्दैवी घटनेनंतर सर्वांच्या मनात एकच प्रश्न उमटला आहे – नेमकी चूक कुठे झाली? विमान वाहतूक तज्ज्ञ आणि एव्हिएशन क्षेत्रातील जाणकारांच्या मते, टेकऑफ आणि लँडिंग हे उड्डाणातील सर्वात जोखमीचे टप्पे मानले जातात. या दोन्ही टप्प्यांमध्ये पायलटवर प्रचंड मानसिक आणि तांत्रिक दबाव असतो. वाऱ्याचा वेग, रनवेची स्थिती, विमानाचा स्पीड, उंची, कोन आणि नियंत्रण यामध्ये क्षणोक्षणी बदल होत असतात. अशा परिस्थितीत अगदी लहानशी चूक किंवा निर्णयातील त्रुटी मोठ्या अपघाताचे कारण ठरू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, अजित पवार यांच्या अपघातात खालीलपैकी एक किंवा अधिक कारणे असण्याची शक्यता आहे. जर या गोष्टी टाळल्या गेल्या असत्या, तर कदाचित हा जीवघेणा अपघात टळला असता. १. खराब हवामान आणि दाट धुके बारामती परिसरात सकाळी प्रचंड धुके होते. पावसाळी वातावरण, जोरदार वारे आणि क्रॉसविंड (आडवा वारा) लँडिंगदरम्यान विमानाचा तोल ढासळू शकतो. पावसामुळे रनवे घसरडा होतो आणि ब्रेक लावण्यासाठी लागणारे अंतर वाढते. जर हवामान अचानक बिघडले आणि अशा परिस्थितीत जबरदस्तीने लँडिंगचा प्रयत्न केला गेला, तर अपघाताचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. २. रनवे व्हिजिबिलिटी कमी लँडिंगदरम्यान पायलटला रनवेवरील लाइट्स, मार्किंग्स आणि धावपट्टी स्पष्ट दिसणे अत्यंत आवश्यक असते. दाट धुक्यामुळे, पावसामुळे कॉकपिटच्या काचेवर पाणी साचल्यास किंवा विमानतळावरील प्रकाश व्यवस्थेत बिघाड असल्यास पायलटचे योग्य एलाइनमेंट बिघडते. यामुळे विमान रनवेवरून बाजूला जाऊ शकते आणि अपघात होण्याची शक्यता निर्माण होते. बारामतीसारख्या छोट्या विमानतळावर ILS (Instrument Landing System) सुविधा नसल्याने पायलटला पूर्णपणे मॅन्युअल लँडिंग करावे लागते, जे धुक्यात अत्यंत जोखमीचे ठरते. ३. हार्ड लँडिंग किंवा चुकीचा लँडिंग कोन सामान्य लँडिंगमध्ये विमान हळूहळू आणि नियंत्रितपणे जमिनीवर उतरते. मात्र जर विमानाचा वेग जास्त असेल, उतरण्याचा कोन (approach angle) चुकीचा असेल किंवा फ्लेअर (flare) उशिरा केला गेला, तर विमान जोरात जमिनीवर आपटते. यामुळे लँडिंग गियर तुटू शकते, विमान उड्या मारू शकते किंवा नियंत्रण पूर्णपणे गमावले जाऊ शकते. ४. पायलटचा निर्णय – ‘Go Around’ न करणे एव्हिएशनमध्ये एक सर्वात महत्त्वाचा नियम आहे – ‘If in doubt, go around’. म्हणजेच लँडिंगबाबत किंचितही शंका वाटत असेल, तर विमान पुन्हा आकाशात नेऊन (go around) दुसऱ्यांदा प्रयत्न करावा. पहिल्या लँडिंग प्रयत्नात अपयश आल्यानंतर दुसऱ्यांदा जबरदस्तीने उतरवण्याचा प्रयत्न केल्यास अपघाताची शक्यता खूप वाढते. तज्ज्ञांच्या मते, योग्य वेळी हा निर्णय घेतला गेला असता तर कदाचित हा अपघात टळला असता. ५. तांत्रिक बिघाड लँडिंगच्या वेळी विमानातील अनेक यंत्रणा एकाच वेळी कार्यरत असतात. लँडिंग गियर, फ्लॅप्स, स्पॉइलर्स, ब्रेक्स, रिव्हर्स थ्रस्ट इत्यादी. यापैकी कोणतीही एक प्रणाली निकामी झाली, तर विमान सुरक्षितपणे उतरवणे जवळपास अशक्य होते. प्राथमिक माहितीनुसार, अपघातानंतर विमानात भीषण आग लागली होती, ज्यामुळे तांत्रिक बिघाडाची शक्यता नाकारता येत नाही.