दुग्धवर्धक पदार्थ (गॅलॅक्टोगॉग्ज) (भाग 3)

दुग्धवर्धक पदार्थ (गॅलॅक्टोगॉग्ज) (भाग 2)

बाळाची वाढ आणि विकास यामध्ये स्तनपानाचा मोलाचा वाटा असतो. आई जरी बाळाच्या जन्मानंतर लगेच स्तनपान सुरू करत असली तरी त्यात तरबेज होण्यासाठी थोडा काळ जावा लागतो, थोडा धीर ठेवावा लागतो. यादरम्यान बाळाला दूध पुरतेय का? बाळ अजून भुकेलेच नाही ना? भुकेमुळे बाळ किरकिर करतंय का? बाळाला पुरेल इतकं दूध मला येतंय ना? इ. इ. अशी काळजी स्वाभाविक असते आणि पहिलटकरिणींमध्ये ती जास्त प्रमाणात दिसून येते. नवीन बाळ, नवीन आई म्हटलं की अनेक सल्लेदेखील मिळतात.  

दूध वाढवण्यासाठी काही औषधे आहेत का? 
या कशाचाच उपयोग झाला नाही तर शेवटचा पर्याय म्हणून डॉक्‍टर काही औषधे देऊन बघतात. विशेषतः दत्तक घेतलेल्या बाळाला जर स्तनपान करण्याची आईची इच्छा असेल किंवा स्तनपान थांबवले असताना ते पुन्हा सुरु करण्याची इच्छा असेल तर औषधांचा वापर केला जातो. बाळ कमी दिवसांचे, कमी वजनाचे असेल, दवाखान्यात असेल आणि आईचे दूध पंपने काढून कमी पडत असेल तर ते वाढवण्यासाठी औषधे देता येतात.
रेग्लान (ठशसश्रेप रपव ऊोशिीळवेपश) आणि डॉमपेरिडॉन ही दोन नेहमी दिली जाणारी औषधे. आईचे दूध सुरू करण्यासाठी, त्याचे प्रमाण वाढवण्यासाठी, त्याच्या स्त्राव योग्य प्रकारे होण्यासाठी ही औषधे मदत करतात. ऑक्‍सिटोसिनचा नाकात मारायचा स्प्रे, आणि ह्युमन ग्रोथ हार्मोन या औषधांचा देखील दूधाचे प्रमाण वाढविण्यासाठी फायदा होतो; पण ही औषधे फारशी वापरली जात नाहीत.
नेहमी दिले जाणाऱ्या रेग्लान या औषधाचे मात्र काही दुष्परिणाम आहेत. उदा. औदासिन्य. डॉमपेरिडॉनचे असे काही दुष्परिणाम पाहिले गेले नाहीत.
दुग्धवर्धक पदार्थ आहारात घेण्यापूर्वी 
काही काळजी घ्यायला हवी का? 
दुग्धवर्धक पदार्थ आहारात घेत असताना बाळाला नियमितपणे स्तनपान देणे अथवा दूध पंपच्या सहाय्याने काढणे महत्त्वाचे आहे. असे केले तरच या पदार्थांचा चांगला परिणाम दिसून येतो. वर सांगितलेल्या पदार्थांचा रोजच्या आहारात समावेश करावा. बाजारात मिळणारे हर्बल टी आणि दुग्धवर्धक सप्लीमेंट्‌समध्ये दुग्धवर्धक पदार्थांचे सुरक्षित प्रमाण वापरलेले असल्याने ते सुचविलेल्या प्रमाणात घ्यायला हरकत नाही. त्याचे काही दुष्परिणाम होण्याची शक्‍यता नसते. पण एक लक्षात ठेवले पाहीजे की जास्त म्हणजे चांगले हे चुकीचे आहे. दुग्धवर्धक पदार्थ अति प्रमाणात घेतल्यास त्याचा आई आणि बाळावरदेखील दुष्परिणाम होऊ शकतो.
डॉक्‍टरांना केव्हा दाखवायला हवे? 
तुम्ही जर वर सांगितलेले पर्याय करून पाहिले असतील आणि पुरेसे दुग्धजन्य पदार्थ आहारात घेऊन देखील दूधाचे प्रमाण वाढत नसेल, तर डॉक्‍टरांना भेटायला हवे. डॉक्‍टर तुम्हाला खरंच पुरेसे दूध येत नाही का आणि तसे असल्यास त्यामागची कारणे याची खातरजमा करतील; ती कारणे दूर करायचा प्रयत्न करतील. बाळाला दूध पुरत नाही असे वाटल्यास बाळालाही डॉक्‍टरकडे घेऊन जा. ते बाळाच्या देखील काही तपासण्या करतील (उदा. बाळाचे वजन, उंची व वाढ इ.). कोणतीही औषधे सुरु करण्यापूर्वी मात्र डॉक्‍टर आणि स्तनपानाबाबतीतील तज्ञांचा सल्ला जरूर घ्या. ते तुम्हाला औषधांचा योग्य डोस, तुमच्या बाबतीत योग्य ठरेल असे औषधांचे योग्य एकत्रीकरण याबाबतीत मार्गदर्शन करतील आणि तसे लिहून देतील.
दुग्धवर्धक पदार्थ केव्हा काम करत नाहीत? 
दुग्धवर्धक पदार्थ नेहमी उपयोगी पडतीलच असे नाही. सर्व प्रयत्न केल्यानंतरही तुमच्या मनाप्रमाणे तुमचे दूध वाढले नाही असे होऊ शकेल. स्तनांची अपुरी वाढ झाली असणे, स्तनांचा कर्करोग झाला असणे अथवा त्यासाठी औषधोपचार घेतलेले असणे यामुळे सर्व उपाययोजना करूनदेखील दूध पुरेसे येणार नाही असे होऊ शकते. क्वचितप्रसंगी बाळाला वरचे अन्नपदार्थ अथवा सप्लिमेंट्‌स द्यावी लागतील. अशाप्रसंगी त्यात काही वावगे नाही. पण प्रयत्न सोडू नका. स्तनपान करणे सोडू नका. हा तुमच्या आणि तुमच्या बाळातला दुवा तुमच्यातील नाते नक्कीच घट्ट करेल!

‘प्रभात’चे फेसबुक पेज लाईक करा

What is your reaction?
0 :thumbsup: Thumbs up
0 :heart: Love
0 :joy: Joy
0 :heart_eyes: Awesome
0 :blush: Great
0 :cry: Sad
0 :rage: Angry

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Enable Google Transliteration.(To type in English, press Ctrl+g)