विविधा : महाराणा प्रताप

-माधव विद्वांस

स्वाभिमान म्हणजे काय ते फक्त राणाप्रताप यांचे कडूनच शिकावे असे मानले जाते. गुहिलोत ह्या राजपूत वंशात राणा प्रताप यांचा जन्म 9 मे 1540 रोजी कुंभलगड येथे झाला तर निधन उदयपूरच्या दक्षिणेला असलेल्या चावंड येथे झाले. राणा कुम्भाने हा किल्ला बांधला. चीनच्या भिंतीची छोटी प्रतीकृती येथे पाहता येते. 35 किमी लांबीची तटबंदी असून 700 बुरुज आहेत.एकावेळी 4 -5 घोडेस्वार या तटबंदीवरून समांतरपणे धावू शकतात.

-Ads-
दैनिक प्रभातचे फेसबुक पेज लाईक करा

अत्यंत सुंदर राजस्थानी मंदिरांचे अवशेष येथे आहेत. बादल महाल, राणा प्रतापचे जन्मस्थळ ही बघण्याची ठिकाणे. महाराणा प्रताप भारताच्या प्रतापशाली, गौरवशाली इतिहासाचे एक सुवर्ण पान होते. राजा उदयसिंहाचे ते पुत्र होते. उदयसिंहाने जगमल ह्या आपल्या लाडक्‍या पुत्रास गादीचा वारस नेमले होते; परंतु प्रतापसिंहाच्या मामाने इतर सरदारांच्या मदतीने जगमलास दूर करून प्रतापसिंहाचा 1 मार्च 1572 रोजी गोगुंदा येथे राज्याभिषेक केला. त्यांचा राज्याभिषेक झाला त्यावेळी राजधानी चितोड शत्रूच्या हातात गेली होती.

अनेक राजपूत अधिपतींनी अकबराचे स्वामित्व पत्करले होते. पण राणा प्रतापांनी त्याच्यापुढे मान झुकवली नाही. त्यांनी चितोड अकबराच्या हातून स्वतंत्र करण्याचा प्रयत्न सुरू केला आणि आपले वास्तव्य अकबराच्या सैन्याच्या दृष्टीपासून दूर जंगलात ठेवले. सर्व डोंगरभागांतून अभेद्य असे किल्ले बांधले व ते शस्त्रास्त्रांनी सुसज्ज केले. अकबराचे मांडलिकत्व न पत्करल्याने राणास मोगलांशी अखेरपर्यंत झगडा करावा लागला. अकबराने मानसिंह व आसफखान यांच्याबरोबर मोठी सेना देऊन आक्रामण केले.

21 जून 1576 रोजी हळदीघाटच्या घनघोर लढाईत प्रतापसिंहाचा पराजय झाला. लाडक्‍या अश्‍वाने ‘चेतकने’ धान्याला सुखरुप ठिकाणी पोहोचवून प्राणत्याग केला व अश्‍वही इतिहासात अजरामर झाला. हळदी घाटाच्या लढाईत अकबराचा सेनापती राजा मानसिंह तर राणा प्रतापचा सेनापती मीरसाहेब होता. या लढाईत मीरसाहेब मारला गेला. पराभव झाला तरी राजस्थानच्या दऱ्याखोऱ्यांतून त्यांनी मोगलांशी गनिमी काव्याने संघर्ष चालू ठेवला. त्यांच्या रसदा तोडल्या, खजिने लुटले.

अकबर स्वतः त्याच्यावर चालून गेला पण त्याला प्रतापला न जिंकताच परत फिरावे लागले. त्याची पाठ वळताच प्रतापने आपले गेलेले चितोडव्यतिरिक्त सर्व किल्ले परत मिळविले. यानंतर त्याने पुढे 12 वर्षे शांततेने राज्य केले. राणा प्रतापास परचक्राची फार चिंता होती. म्हणून त्याने आपल्या सरदारांकडून तुर्कांपासून आपल्या देशाचे रक्षण करण्याचे प्रथम वचन घेऊन अमरसिंह ह्या पुत्राच्या हाती राज्य सोपविले व प्राण सोडला.

अकबरानेही त्याची मुक्तकंठाने स्तुती केली होती. कर्नल टॉड म्हणतो, प्रतापचे नाव अजूनही पूज्य मानले जाते आणि पुढेही एखाद्या नवीन जुलमी राजसत्तेकडून राजपुतांत शिल्लक असलेली देशाभिमानाची ठिणगी विझेपर्यंत ते नाव पूज्यच मानले जाईल. चितोड परत जिंकता येऊ न शकल्याने आयुष्याच्या अखेरपर्यंत महाराज चटईवर झोपत असत.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Enable Google Transliteration.(To type in English, press Ctrl+g)