“स्त्री’ जाणिवांच्या कक्षा

कल्पनेनुसार बदलत जाणाऱ्या “स्त्री’ विषयक जाणिवा यांचा विचार करताना स्त्रीवाद विषयक मते मांडताना आधुनिक वाचनीय संदर्भही बदलण्याची गरज जाणवू लागली आहे का? असा विचार आला खरतरं स्त्री सलज्ज, शालीन दाखवणाऱ्या तसेच तिची बंडखोरी दाखवणाऱ्या रुजवणाऱ्या अनेक गोष्टींमध्येही कसे बदल होत गेले या आधुनिक कालखंडात हे ही विचाराधीन असावे.

मधुरा धायगुडे 

मिस्‌ वर्ल्ड, मिस युनिव्हर्सपर्यंत मजल गाठणाऱ्या आपल्या भारतीय महिलांना पेलताना, मोबाइल, केबलक्रांती यांचाही फार महत्त्वाचा वाटा ठरेल. स्त्रीला अतिबाळबोध समजण्यापलीकडे स्त्री जाणिवांच्या कक्षा रुंदावत जातात आणि एकविसाव्या शतकातील “स्त्री’ नकळत बंडखोर बोल्डतेकडे वळताना दिसेलही, पण मूळ स्त्री सुलभ शालीनता टिकवून ठेवणारीच म्हणूनच तिला “स्त्री’ म्हणावी लागेल.

-Ads-
दैनिक प्रभातचे फेसबुक पेज लाईक करा

स्त्री दुःख, पारंपरिक मते, लग्न ते घटस्फोट या विचारभेदांचा विचार करताना नकळत ही “स्त्री’ स्वतःला सिद्ध करू पाहते आहे एका वेगळ्या स्त्री जगणाऱ्या व्याख्या संदर्भ देऊन जातात आणि हे संदर्भ बदलणाऱ्या आपल्या स्त्री जाणिवा जपणाऱ्या, स्त्रीला तिचे स्थान का आहे हे दाखवणाऱ्या सावित्रीबाई फुले, आनंदीबाई, रमाबाई रानडे यांनीच स्त्रीला खरे तर चूल आणि मूल यातून बाहेर काढले असेच म्हणावे लागेल.

अलीकडच्या काळातील इंदिरा गांधी, प्रतिभाताई पाटील यांनी नेतृत्वाची धुरा स्त्रीला देऊ केली. राजकारणाची बंडखोरी वृत्ती ही तिच्यात दिसू लागते, स्त्री देश चालवू लागली हे बदल स्त्रीमध्ये सकारात्मकता आणू लागले म्हणूनच तिला “स्त्री’ म्हणावी लागेल.

अंगमेहनतीचे काम करणाऱ्या बांधकाम क्षेत्रामध्ये ग्रामीण महिलांना देखील कमी समजून चालणार नाही. कौटुंबिक व सामाजिक जबाबदाऱ्या पेलणाऱ्या स्त्रीचे प्रतिनिधित्व करणारी ती ही एक रणरागिणीच अशा अनेक उदाहरणांवरून स्त्रीचे स्थान नक्‍कीच सिद्ध होते.

मग आधुनिकतेमध्ये स्त्री-“पुरुष समानतेकडे झुकणारा आजचा विचार प्रवास “स्त्रीवाद’ अनेक कालखंडात वेगवेगळ्या पद्धतीने दिसून येऊ लागतो. याचा विचारही आला. शेवटी हा स्त्रीवाद एक स्वप्न न ठरता सत्यात उतरला तो हा स्त्री संकल्पना बदलणारा कालखंड. स्त्रीला प्रतिपण देणारा आणि नकळत पुरुषाचा पुरुषार्थ टिकवणारा आधुनिकोत्तर कालखंड स्त्री जाणिवा अजून व्यापक करतो. मग खरच आजची स्त्री स्वतंत्र आहे का? हा प्रश्‍नही थोडा विचार करायला लावेल, पण “सातच्या आत घरात’ ही उक्‍ती कुठेतरी मागे पडत चाललीये. “स्त्री’च्या बाबतीत झेपावणाऱ्या पंखाबरोबर कवेत घेणाऱ्या मोकळ्या आकाशाकडे झेपावताना एक लक्षात ठेवले की, आकाशाला क्षितिज नसते तर स्त्री स्वातंत्र्य सद्‌गुण ठरेल. तिला “अशक्‍य’ हा शब्दच माहीत नसेल अशा झेपवणाऱ्या स्त्री पंखांना सशक्‍त बळ देणारी स्वतः स्वतःला घडवणारी स्त्री म्हणूनच तिला “स्त्री’ म्हणावी लागेल.

आपले स्वतःचे घरटे सोडून दुसऱ्यांच्या अंगणात आनंद पसरवणारी “मी’ ला “आपले’ करणारी अर्धांगिनी, गृहलक्ष्मी, सगळ्यांची आशा, सरस्वती, लक्ष्मी, दुर्गेचं रूप “स्त्री’ आयुष्याच्या प्रत्येक रस्त्यावर आपल्या जबाबदाऱ्या पेलवणारी तरीही न डगमगणारी स्वतःला ताकदीने सिद्ध करणारी स्त्री आपला जगण्याचा व जगवण्याचा प्रवास असाच करत राहील. कारण ती एक “स्त्री’ एक शक्‍ती, अनादी कालापर्यंत तळपणारी एक जागृत स्त्री.

मग स्त्री कालची, आजची, बदलती स्त्री आधुनिक स्त्री असे न म्हणता उत्पत्ती-स्थिती लय यांचा विचार करता “स्त्री’ ही स्त्रीच आहे एक प्रकृती, फक्‍त बदलल्या विचारधारांनुसार तिचे जगण्याचे मापदंड बदलत गेले अन्‌ “ती’ कालची, आजची अशी बिरुदे आपण मांडू लागलो. “स्त्री’ हे भूषण आहे सर्व नकारात्मक विचारांना सामावून घेणारे म्हणूनच कदाचित तिचे सामर्थ्य पुरुषांपेक्षा काकणभर जास्तच आहे, अशी दूरदृष्टी ठेवणारी आपल्या कौटुंबिक जबाबदाऱ्या सांभाळताना सामाजिक भान जपणारी, मृदुलता “स्त्री’ एक सखीच म्हणून जास्त भावणारी एक जाणीव…

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Enable Google Transliteration.(To type in English, press Ctrl+g)