भाजप मिशन 350 च्या दिशेने?

अविनाश कोल्हे

सध्या सर्वच निवडणुकांत भाजपाला अनुकूल मतदान होत आहे. मुंबईतील मीरा-भाईंदरची निवडणूक असो, की नुकतीच झालेली गुजरातमधील राज्यसभेची निवडणूक असो; सर्वत्र भाजपसाठी सकारात्मक वातावरण दिसते आहे. अशातच पक्षाचे अध्यक्ष आणि राज्यसभेचे नवनिर्वाचित सदस्य अमित शहा यांनी “मिशन-350’ची घोषणा केली आहे. भाजपची वाटचाल अशीच सुरु राहिली तर सन 2019 मध्ये “मिशन-350′ अवघड नाही.

गुजराथमध्ये अलिकडे झालेल्या राज्यसभा निवडणूकीत कॉंग्रेसचे जेष्ठ नेते अहमद पटेल निवडून आल्यानंतर पुन्हा एकदा भाजपाविरोधात उत्साहाची लाट उसळली होती. याचे एक कारण म्हणजे भाजपा अध्यक्ष अमित शहा यांनी पटेलांचा पराभव हे प्रतिष्ठेची बाब केली होती. म्हणूनच पटेलांचा विजय म्हणजे भाजपाचा व्यापक पराभव असे वातावरण काही काळ निर्माण झाले होते. हे पूर्णपणे चुक आहे. उलटपक्षी आज भाजपाची स्थिती तर इतकी मजबुत आहे की 2019 साली होर्णाया लोकसभा निवडणूकांत भाजपा निश्‍चितच जिंकेल. तसे पाहिले तर हे भाकित जम्मू काश्‍मीरचे माजी मुख्यमंत्री ओमार अब्दुल्ला यांनी काही काळापूर्वी केले होते.ते म्हणाले होते की विरोधी पक्षांनी आता सरळ 2024 साली होर्णाया लोकसभा निवडणूकांची तयारी सुरू केली पाहिजे.

मे 2014 मध्ये झालेल्या लोकसभा निवडणूकांत भाजपाने स्वबळावर 282 खासदार निवडून आणले होते. तेव्हापासून भाजपाचा रथ कोणीही रोखू शकणार नाही असे वातावरण निर्माण झाले होते. याला त्यानंतर झालेल्या विविध विधानसभा निवडणूकांतील निकालांमुळे बळकटीच येत गेली. परिणामी आता तर 2019 सालच्या लोकसभा निवडणूकात भाजपा 350 खासदार निवडून आणेल असे अमित शहा छातीठोकपण सांगत आहेत. हा व एवढा प्रचंड बदल कधी झाला? कसा झाला? वगैरे प्रश्‍नांची उत्तरं शोधणे गरजेचे आहे.

मे 2014 व आजचा काळ म्हणजे जवळजवळ तीन वर्षांचा काळ आहे व याचा एकत्रित विचार केला तर असे दिसून येईल की एक 2015 मध्ये झालेल्या बिहार विधानसभा निवडणूकांचा अपवाद सोडल्यास, या काळात झालेल्या सर्व निवडणूकांत भाजपाने नेत्रदीपक यश मिळवले आहे. गेल्या तीन वर्षांत झालेल्या विविध विधानसभा निवडणूकांत भाजपाने ठिकठिकाणी कॉंग्रेसचा निर्णायक पराभव केलेला दिसून येईल. जेथे कॉंग्रेस सत्तेत होती तेथे तर भाजपाने कॉंग्रेसकडून सत्ता खेचून आणली आहे. हरियाणा, आसाम या दोन राज्यांत तर भाजपा स्वबळावर सत्तेत आलेला आहे तर महाराष्ट्रसारख्या कॉंग्रेसच्या एकेकाळच्या बालेकिल्ल्यात आज भाजपाच्या नेतृत्वाखाली आघाडी सरकार सत्तेत आहे.

एकेकाळी भाजपा म्हणजे उत्तर भारत व काही प्रमाणात पश्‍चिम भारतात कार्यरत असलेला पक्ष अशी प्रतिमा होती. आज या स्थितीत आमुलाग्र बदल झालेला दिसेल. आज भाजपा पूर्वांचालमधील आसाम, मणिपुर व अरूणाचल प्रदेश या राज्यांत सत्तेत आहे. एवढेच नव्हे तर जम्मू काश्‍मीरसारख्या मुस्लिमबहुल राज्यातही आज भाजपा तेथे सत्तेत असलेल्या आघाडी सरकारात आहे.

मात्र या सर्व विजयांत भाजपाने उत्तर प्रदेशात मिळवलेल्या यशाची सर कशाला नाही. उत्तर प्रदेशात मायावती व मुलायमसिंग यांनी गेले दोन दशकं आपापल्या जातींचे संकुचित राजकारण करून आपापल्या मतपेढया तयार केल्या होत्या. परिणामी गेली दोन तीन दशकं उत्तर प्रदेशात जास्तीत जास्त आघाडी सरकारं सत्तेत आलेली दिसून येतील. 2007 साली मायावतींचा बसपा व 2012 साली मुलायमसिंग यादवांचा सपा या दोन्ही पक्षांना मतदारांनी स्वबळावर सत्तेत येण्याची संधी दिली. पण या दोन पक्षांनी या सूवर्णसंधीची माती केली. परिणामी 2017 साली उत्तर प्रदेशातील मतदार कोणत्या तरी वेगळया राजकीय शक्‍तीला संधी देतील असा अंदाज होताच. पण मतदार भाजपाला एवढे घवघवीत यश देतील याचा अंदाज नव्हता. भाजपाने मार्च 2017 मध्ये झालेल्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणूकांत सत्तेची सर्व जुनी समीकरणं उधळून लावली.

उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणूकांतील विजयाचा परिणाम शेजारच्या बिहारवरसुद्धा झाला. तोपर्यंत नितीशकुमार म्हणजे 2019 मध्ये होत असलेल्या लोकसभा निवडणूकांत विरोधी पक्षांचा पंतप्रधानपदाचा उमेदवार असे जवळपास ठरले होते. यामागे 2015 साली यशस्वी झालेल्या महागठबंधनचा प्रयोग होता. असे असूनही नितीशकुमार यांनी भाजपाशी युती करण्याचे ठरवले. आज नितीशकुमार भाजपाच्या राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीत सामील झालेले आहेतर तर बिहारमध्ये नितिशकुमार यांचा जनता दल (युनायटेड) आणि भाजपाचे आघाडी सरकार सत्तेत आहे. नितीशकुमार यांच्यासारख्या जेष्ठ नेत्याने विरोधी पक्षांची साथ सोडून मोदींची साथ स्वीकारली. याचा सर्वात मोठा धक्का विरोधी पक्षांच्या युतीवर झाल्याशिवाय राहणार नाही.

या तपशीलांबरोबरच काही आकडेवारी समोर ठेवली म्हणजे भाजपाच्या प्रगतीची दिशा लक्षात येते. मे 2014 च्या लोकसभा निवडणूकांपूर्वी देशातील एकुण 4120 आमदारांपैकी भाजपाचे फक्‍त 887 आमदार होते व भाजपाकडे 18.2 टक्के मतं होती. आज ही आकडा अशी आहे ः 1346 आमदार व 25.3 टक्के मतं. भाजपाने ही प्रगती गेल्या तीन वर्षांत केली आहे. मे 2014 पूर्वी भाजपाची सत्ता फक्‍त पाच राज्यांत होती. मध्य प्रदेश, गोवा, राजस्थान, छत्तीसगढ व गुजराथ ही पाच राज्यं होती. पंजाबात भाजपा अकाली दलाबरोबरच्या सत्तारूढ आघाडीत होता. आज भाजपा 29 राज्यांपैकी 13 राज्यांत स्वबळावर सत्तेत आहे व महाराष्ट्र (शिवसेना), आंध्र प्रदेश (तेलुगू देसम), जम्मू काश्‍मीर (पीडीपी), बिहार (जनता दर्लयू) या राज्यांत आघाडी सरकारात आहे.

याच गतीने कॉंग्रेसची अधोगती झालेली दिसते. मे 2014 मध्ये जेव्हा मोदींच्या नेतृत्वाखाली भाजपाने लक्षणीय यश मिळवले तेव्हा असे वाटत होते की लवकरच विरोधी पक्षं कॉंग्रेसच्या नेतृत्वाखाली एकत्र येतील व भाजपा पुढे जबरदस्त आव्हान उभे करतील. 2015 साली झालेल्या बिहार विधानसभा निवडणूकीत ‘महागठबंधन’ च्या रूपाने हे शक्‍य होईल असा विश्‍वास निर्माण झाला होता. पण स्वतःचा नितीशकुमारांनीच भाजपाशी युती केल्यामुळे ही शक्‍यता आज संपुष्टात आली आहे. विरोधी पक्षांच्या दुर्दैवाने त्यांच्याकडे सर्वांना एकत्र आणेल असा नेता नाही. मुलायमसिंग काय किंवा मायावती काय लालूप्रसाद यादव काय ममता बॅनर्जी काय, यांच्यापैकी एकही नेता असा नाही ज्यावर इतर विरोधी पक्षं विश्‍वास टाकतील.

भाजपाच्या यशाचे खरे महत्व असे आहे की या पक्षाने फक्‍त खास आमदार/खासदारांची संख्या वाढवली नाही तर भाजपाला मिळालेल्या मतांच्या टक्केवारीत लक्षणीय वाढ झालेली आहे. भाजपाला पूर्वांचल राज्यांत 2014 साली एकुण 8.1 टक्के मतं मिळाली होती तर ही टक्केवारी आज 23.7 टक्के एवढी झाली आहे. ज्या उत्तर प्रदेशातील निकाल भाजपाविरोधकांना चक्रावून टाकले होते त्या उत्तर प्रदेशात भाजपाच्या मतांची टक्केवारी 27.4 वरून 38.2 वर गेली आहे. अशीच आकर्षक व आश्‍वासक प्रगती पश्‍चिम भारतातही दिसते. तेथे भाजपाच्या मतांची टक्केवारी 26.8 होती तर आता ती 34.6 झाली आहे.

या सर्वांमागे नरेंद्र मोदींची लोकप्रियता हा अतिशय महत्वाचा घटक आहे यात शंका नाही. मतदारांच्या कलाचे सर्वेक्षण केलेल्या अहवालातून स्पष्ट झालेली बाब म्हणजे आजही मतदारांच्या मोदींच्या नेतृत्वावार विश्‍वास आहे. मे 2014 मध्ये झालेल्या लोकसभा निवडणूकीत भाजपा जबरदस्त विजयामुळे असे वाटत होते की यामुळे विरोधी पक्षं सावध होतील व भाजपाच्या विरोधात एकत्र येतील. तसे ‘महागठबंधन’ च्या झेंडयाखाली एकत्र आलेसुद्धा होते. पण त्यानंतर नाही. आज तर असे दिसून येते की अनेक राज्यांत दोन प्रादेशिक पक्षांत कमालीची चुरस आहे. तामिळनाडूत द्रमुक व अण्णाद्रमुक यांच्यात मनोमिलन झाले आहे. पण पश्‍चिम बंगालमध्ये ममता बॅनर्जी व डावी आघाडीत यांच्यातून विस्तव जात नाही. महाराष्ट्रात राष्ट्रवादी कॉंग्रेस व कॉंग्रेस यांचे फारसे जमत नाही. याचा अर्थ विरोधी पक्षांना एका झेंडयाखाली एकत्र आणेल असा आज नेताच नाही. मुख्य म्हणजे येत्या दोन वर्षांत यात फारसा फरक पडण्याची चिन्हं दिसत नाहीत. अशा स्थितीत 2019 साली भाजपाला सहजपणे विजय मिळेल यात फारशी शंका नाही. आता फक्‍त कुतूहल एवढेच की अमित शहा म्हणतात त्याप्रमाणे भाजपाला 350 जागा मिळतील का?

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Enable Google Transliteration.(To type in English, press Ctrl+g)