पुण्याला शुद्ध पाणी, गावांना सांडपाणी?

पुणे महापालिकेचा कारभार कायम : शुद्धीकरण न करताच जुन्या मुठा कालव्यातून पुरवठा

लोणी काळभोर- पुणे महानगर पालिकेच्यावतीने जुन्या मूठा उजव्या कालव्यामधून शेतीकरिता पाणी पुरवठा सुरू करण्यात आला आहे. मुंढवा येथील जॅकवेलमध्ये या पाण्याचे शुद्धीकरण करून ते कालव्यात सोडण्याचे नियोजन होते. परंतु, अशी कुठलीही प्रक्रिया होत नसून थेट सांडपाणीच कालव्याद्वारे येत असल्याने पूर्व हवेलीतील गावांच्या पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्‍न निर्माण झाला आहे. कालव्यात आलेले सांडपाणी विहिरी तसेच कुपनलिकांमध्ये उतरत आहे. यामुळे पूर्व हवेलीतील गावांचा शुद्ध पाण्याचा प्रश्‍न कायमच आहे.
पुणे शहराला मुबलक पाणी मिळण्याकरिता शेतीचे एक आवर्तन कमी करण्यात आले आहे. पुणे महानगरपलिकेच्या सोयीकरिता हे नियोजन केले जात असताना याबाबतचे नियम मात्र दुर्लक्षीत केले जात आहेत. खडकवासला, पानशेत, वरसगाव व टेमघर या चारही धरणांतील पाणी पुणे शहराला पिण्यासाठी व जिल्ह्यातील हवेली, दौंड व इंदापूर तालुक्‍यातील 66 हजार हेक्‍टर क्षेत्रावरील शेतीला पुरविले जाते. खडकवासला धरण साखळीतील या चारही धरणांची एकूण क्षमता 29.15 टीएमसी आहे. पुणे शहराची लोकसंख्या 20 वर्षापूर्वी कमी होती, त्यावेळी शहराची पाण्याची गरज भागून जिल्ह्यातील शेतीला पाणी पुरविणे शक्‍य होते. त्यावेळी नवा मुठा उजवा कालवा बाराही महिने वाहत होता. परंतु, पुणे शहराच्या नागकिरणाचा वाढता वेग पाहता किमान पाच टीएमसी पाणी कमी पडू लागले असल्याचे पालिकेची ओरड कायम आहे. यामुळे सहा टीएमसी पाणी वाढवून द्यावे, अशी मागणी महापालिकेकडून जलसंपदा विभागाकडे दरवर्षी होतच असते. जलसंपदा विभागाने ही मागणी मान्य केली असली तरी 1997 मध्ये झालेल्या करारानुसार सहा टीएमसी पाण्याच्या मोबदल्यात महापालिकेने सहा टीएमसी सांडपाण्यावर प्रक्रिया करून ते पाणी जुन्या मूठा उजव्या कालव्यादारे शेतीला पुरवावे, अशी कायदेशीर अट महापालिकेसोबत केलेल्या करारात नमूद करण्यात आले आहे. परंतु, सोयीस्कररित्या या नियमाकडे दुर्लक्ष केले जात आहे.
मुंढवा येथील जॅकवेल प्रकल्पातून पाणी उचलून ते साडे सतरा नळी येथे शुद्धीकरण (?) केले जाते आणि त्यानंतर ते जुन्या मूठा उजव्या कालव्यामधून शेतीला पुरविले जाते, असे महापालिका प्रशासनाचे म्हणणे आहे. या योजनेवरी कोट्यवधींचा निधी खर्च करण्यात आला असला तरी या पाण्यावर कुठलीच प्रक्रिया न करता हे सांडपाणी आहे कालव्यात सोडले जात असल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. शेतीकरिता कालव्याद्वारे सोडण्यात येणारे पाणी अतिशय दुर्गंधीयुक्त आणि अरोग्यास हानीकारक असल्याने कालव्यालगतच्या गावांतील पाणी पुरवठा योजनांवरही याचा परिणाम झाला आहे.
खडकवासला धरण साखळीतील चारही धरणांतील पाणीसाठा कमी झाला आहे. नवा मुठा उजव्या कालव्याचे पाणीही बंद आहे. यामुळे कालव्यालगतच्या गावांचा पाण्याचा प्रश्‍न गंभीर आहे. त्यातच जुना मूठा उजव्या कालव्यात पुणे महानगरपालिकेकडून प्रक्रिया न करताच सांडपाणी सोडले जात आहे. हे पाणी दूषित असल्यामुळे जुन्या कालव्याला आलेल्या विहिरी, कुपनलिकांतील पाणीही खराब झाले आहे. पीकांना पाणी वापरले तरी त्याचा परिणाम पीकांवरही दिसू येत आहे.

  • शुद्धीकरण प्रकल्पाची क्षमता…
    पूर्व हवेलीतून जुना आणि नवा असे दोन कालवे समांतर वाहतात. एका कालव्यातून धरणातील पाणी येत असले तरी त्या लगतच्या कालव्यात सांडपाणी वाहत असल्याने कालव्यालगतच्या विहरी, कुपनलिका यामध्ये हे दुषित पाणी झिरपते. यामुळे पिण्याचा पाण्याचाही प्रश्‍न गेली अनेक वर्षे कायम आहे. मुंढवा येथील सांडपाणी शुद्धीकरण प्रकल्पाची क्षमता आणखी वाढविण्याची गरज असल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. शुद्ध पाणी पुरवठा करता येत नसेल तर किमान सांडपाणी तरी कालव्याला सोडू नका, अशी शेतकऱ्यांची मागणी आहे.
-Ads-
दैनिक प्रभातचे फेसबुक पेज लाईक करा

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Enable Google Transliteration.(To type in English, press Ctrl+g)