आम्ही जिल्ह्याच्या कारभारणी (भाग- १ )

एक काळ असा होता की, राजकारण हे फक्त पुरुषांचेच क्षेत्र गृहीत धरले जात होते. तिथे महिलांना वाव नाही, संधी नाही व ते पेलवणारही नाही, असा समज होता. परंतु, महिला आरक्षणाने संधी तर दिलीच; महिलांनी कर्तृत्व सिद्ध करत राजकारणात स्थानही निश्‍चित केले. ते पुरुषी छायेतून काढून स्वतंत्रही केले. महिलांनी त्यांच्या स्वयंनिर्णय क्षमतेचा आदर्शही निर्माण केला. दिग्गज पुरुष राजकारण्यांच्या तुलनेत महिलांचे दिग्गज असणे, कुठेही कमी नाही याची प्रचिती देशाने उच्चपदस्थ राजकीय महिलांच्या माध्यमातून घेतली आहे. त्यांच्या वाटचालीचा आदर्श नव्याने राजकारणात येणाऱ्यांसाठी पथदर्शी आहे.

आयर्न लेडी म्हणून ओळखल्या गेलेल्या स्व. इंदिरा गांधी भारतीय राजकीय इतिहासातील स्वतंत्र अध्याय होता. तर, देशाचे राष्ट्रपती हे सर्वोच्च पद समर्थपणे पेलणाऱ्या प्रतिभा पाटील महिला राजकीय प्रतिभेचा सर्वोच्च आविष्कार ठरला. देशपातळीवर अशा प्रकारे महिलांनी ज्या काळात आपल्या पाउलखुणा उमटवल्या तेव्हा आजच्या इतकी स्वतंत्रता महिलांना नव्हती. परंतु, आता दिवसेंदिवस महिलांच्या क्षमतेला पुरुष समजू लागला आहे. परंतु, पुरुषांच्या मान्यतेची गरज महिलांच्या राजकीय वाटचालीला नाही, हे महिलांनी आपल्या कार्यक्षमतेने दाखवून दिले आहे. नगर जिल्ह्यातही राजकीय पटलावर महिला आता कारभारणी म्हणून उत्तुंग काम करीत आहेत.

जिल्ह्याच्या विकासात प्रामाणिक व सचोटीने भर घालणाऱ्या महिला या जिल्ह्याचे भूषण आहेत. नगरच्या लोकल बोर्डाच्या पहिल्या महिला अध्यक्षा हिराबाई भापकर व पहिल्या नगरसेविका ज्योत्स्ना त्रिभुवन यांच्यानंतर तब्बल तीन दशकानंतर महिला राजकारणात दिसू लागल्या. आता तर किल्लेदार ठरलेल्या नेत्यांच्या पुढील राजकारणाची वाटचालच “कारभारणी’ ठरू लागल्या आहेत. शालिनीताई विखे, स्नेहलता कोल्हे, मोनिका राजळे, डॉ. उषाताई तनपुरे, सुनीता गडाख, अनुराधा नागवडे, दुर्गा तांबे, अनुराधा आदिक यांनी जिल्हा, तालुका अन्‌ शहरावर आपली कमांड ठेवण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांपाठोपाठ विधानसभा व लोकसभेसाठी आता या कारभारणी दावेदार ठरल्या आहेत.

वक्‍तृत्वाच्या बळावर अनेक राजकारण्यांनी मैदान मारले आहे. संयम, चिकाटी, जिद्द, धीर धरून काम करण्याची क्षमता राजकारण्यांना परिपूर्ण बनवते. जोडीला दूरदृष्टी, धोरणात्मक निर्णयाची क्षमता आणि समाजाचे मानस ओळखण्याची कला अवगत असावी लागते. विलक्षण स्मरणशक्ती आणि वाणीतील गोडवा हे तर भांडवलच. कार्यकर्ता कितीही वर्षांनी भेटू द्या, जुन्या ओळखीच्या आपुलकीने त्याचे नाव घेत चौकशी केली की त्याच्या अंगावर मूठभर मांस चढते. आपला नेता आपल्याला विसरलेला नाही व चारचौघात नावानिशी ओळख दाखवतो, ही भावनाच कार्यकर्त्याला भाराऊन टाकते. अर्थात, सत्तेच्या धुंदीत असताना कार्यकर्त्यांना विसरणारे आणि निवडणुका जवळ आल्यावर खांद्यावर हात टाकत घरोघरी हात जोडणारे यांची वर्गवारी आता सूज्ञ कार्यकर्ता करू शकतो.

अनेक नेते ज्यांनी सत्तेची फळे चाखायला सुरुवात केली, की ज्यांच्या कष्टाने ही फळे वाट्याला आली त्यांना विसरून गेल्याची उदाहरणेही आहेत. अशा नेत्यांशी बांधिलकी मानून थांबायला आता कार्यकर्ताही तयार नसतो. याउलट ज्या नेत्यांनी राजकारणात उच्चपदावर असूनही कार्यकर्त्याशी असलेला जुना सुसंवाद कमी होऊ दिला नाही त्याच्यासाठी कार्यकर्ता जाण ठेऊन धावाधाव करतो. परंतु, तरीही बदलत्या स्थितीत कार्यकर्त्याशी जवळीक ही एक तारेवरची कसरत बनते. पुरुष राजकारण्यांना हे करताना अधिक कसरत करावी लागते. त्यामुळे संबंधातील सातत्याला मर्यादाही पडू शकतात. परंतु, याबाबत राजकारणातील महिला सर्वांशी समान अंतर राखून कार्यकर्ता सांभाळू शकतात.

खरे तर या सर्वांचा योग्य वापर करता येणे कौशल्य असते. अनेक कठीण प्रसंगात हे कूटनीतिक कौशल्य पणाला लागले की नेते ताऊन सुलाखून निघतात आणि त्यांची धीरोदात्त नायक अशी प्रतिमा पुढे येत जाते. अर्थात, हे पुरुषी वर्चस्वाचेच असल्याचे गृहीत धरले गेलेले. महिलांना हे सर्व जमणार नाही, अशी पुरुषी भावना. त्यामुळे एक तर महिलांना संधी देण्याची तयारी नव्हती; दिली तर त्यांच्या अधिकार कार्याचा वापर पुरुषांनीच करायचा अशी स्थिती. अर्थात, आजही यात फार बदल झाला नसला तरी पुरुषांनी महिलांना दिलेल्या संधीत त्यांच्या बरोबरीने काम केले तर समाजालाही आज त्याची हरकत नाही.

अनुभवाने परिपूर्ण होणाऱ्या महिलांनी स्वयंपूर्णतेने सत्तास्थाने सांभाळल्याची नगर जिल्ह्यातील उदाहरणे महिलांच्या कर्तृत्वाची अनुभूती देणारी आहेत. जिल्ह्याच्या राजकारणातही धीरोदात्त नायकत्व सिद्ध करणाऱ्या महिलांची सरशी होत आहे. आज जिल्ह्याच्या राजकारणात महिला आपले वर्चस्व सिद्ध करीत आहेत. त्यांची ओळख केवळ तालुक्‍यापुरती नाही तर जिल्ह्यात त्यांनी नावलौकिक मिळविला आहे. जिल्हा परिषद अध्यक्षपदाच्या माध्यमातून देशपातळीवर जिल्ह्याचे नाव नेण्याचे काम शालिनीताई विखे यांनी केले. ज्या निधीवर जिल्हा परिषदेचा अधिकार होता, पण राज्य सरकारकडून तो देण्यास टाळाटाळ होत होती तो निधी विखे यांच्या पाठपुराव्यामुळे राज्यातील सर्व जिल्हा परिषदांना मिळाला.

स्वच्छ भारत अभियानात संगमनेर शहराचे नाव देशात पहिल्या दहा क्रमांकामध्ये देण्याची कामगिरी नगराध्यक्षा दुर्गाताई तांबे यांनी केली. दिवस-रात्र शहर स्वच्छतेचा ध्यास घेऊन शहराची वेगळी ओळख देशात निर्माण केली. केवळ तालुक्‍याचा नाही तर जवळच्या तालुक्‍यांना हक्‍काचे पाणी मिळावे म्हणून आमदार स्नेहलता कोल्हे यांनी निळवंडे धरणाचे पाणी आणण्यासाठी शासनस्तरावर पाठपुरावा सुरू केला. या कारभारणींबरोबरच आज गावपातळीवर देखील 50 टक्‍के आरक्षणाच्या माध्यमातून महिला गावाचा गाडा प्रभावीपणे चालवत आहेत. अर्थात, पतीदेवाचा हस्तक्षेप होतो पण काही गावांमध्ये महिला स्वतंत्रपणे कारभार करीत आहेत.

झेडपीच्या माध्यमातून दक्षिणेकडे लक्ष जिल्ह्याच्या राजकारणात विखे नेहमीच अग्रेसर राहिले आहेत. स्व. बाळासाहेब विखे यांच्यानंतर विरोधी पक्षनेते राधाकृष्ण विखे आणि आता डॉ. सुजय विखे. एवढ्यावर हे कुटुंब थांबले नाही, तर या कुटुंबातील महिलादेखील आता राजकारणात सक्रिय झाल्या आहेत. शालिनीताई विखे 2007 पासून जिल्ह्याच्या राजकारणात जिल्हा परिषद अध्यक्ष म्हणून आल्या. सलग पाच वर्षे अध्यक्ष राहिल्यानंतर पाच वर्षांनंतर पुन्हा त्या या पदावर विराजमान झाल्या आहेत.

त्यांना माहेरी व सासरी दोन्हीकडे राजकारणाचे बाळकडू मिळाले होते. असे असले तरी घरात राजकीय वर्दळ व वातावरण असणे आणि स्वतः राजकारणात असणे या दोन्ही बाबी वेगळ्या आहेत. शालिनीताई यांना वडील नामदेवराव परजणे यांच्या रूपाने माहेरी राजकीय बाराखडीची ओळख झाली होती. तर, सासरी विखे घराणे म्हणजे राजकारण व समाजकारणाची कार्यशाळाच. 2007 ते 2012 यादरम्यानचा पंचवार्षिक कालावधी त्यांनी पूर्ण करताना पहिल्या वर्षातच जिल्हा परिषदेतील बारकावे आत्मसात केले. त्यामुळेच त्यांच्या निर्णयात आज स्वयंपूर्णता दिसते. असे असले तरी राजकारणातील दिग्गज राधाकृष्ण यांनी

 

जयंत कुलकर्णी
वृत्तसंपादक


‘प्रभात’चे फेसबुक पेज लाईक करा

What is your reaction?
4 :thumbsup: Thumbs up
2 :heart: Love
0 :joy: Joy
1 :heart_eyes: Awesome
0 :blush: Great
0 :cry: Sad
0 :rage: Angry

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Enable Google Transliteration.(To type in English, press Ctrl+g)